Gotowe do odsłuchuStacja 6: Podróże
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Mazowieckie
Punkt 6 z 14 · 04:47 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Przed Tobą sześć pionowych słupków, ustawionych w łuk wzdłuż betonowego murku. Dół jest ze stali, góra z matowego szkła z nadrukiem. Jeden, bez numeru, to słupek tytułowy: „Podróże Ryszarda Kapuścińskiego”. Tak samo nazywa ten punkt karta PTTK. Pod tytułem czerwona belka: „Spis treści”. Pozostałe mają numery od jednego do pięciu.
Na słupkach z numerami jest dziewięć książek, od „Chrystusa z karabinem na ramieniu” do „Imperium”, z mapami świata. Folia na szkle łuszczy się przy krawędziach, więc czytaj uważnie.
Przejdź wzdłuż łuku. Na słupku z numerem jeden: „W tym klimacie woda i cień to największe skarby”. Na słupku dwa, z „Hebanu”: Afryka to istny ocean, osobna planeta. Na słupku cztery zdanie z „Podróży z Herodotem”, które kończy się słowami: „Człowiek jest kulturą”. Na słupku pięć syberyjski pejzaż z „Imperium”, który obezwładnia, przygniata, poraża.
Słupek trzy odpowiada na pytanie z karty PTTK: którą rewolucję widział Kapuściński w Iranie? Przeczytaj sam i zapamiętaj liczbę. Wrócimy do niej na końcu, a o Iranie opowiemy przy stacji jedenastej.
Teraz cofnijmy się do pierwszej podróży. Jest wrzesień tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego szóstego roku. Młody dziennikarz wyrusza do Indii. To jego pierwszy wyjazd poza Europę. Sam podkreślał, że był pierwszym korespondentem zagranicznym, jakiego wysłała jego gazeta.
Dla jego pokolenia, mówił, świat zewnętrzny nie istniał. Indie nie były krajem. Były baśnią.
Kłopot był jeden. Nie znał angielskiego. Zaczął się go uczyć na miejscu, ze słownikiem w ręku, czytając „Komu bije dzwon” Ernesta Hemingwaya. Według jednej z relacji to był jego pierwszy zestaw do nauki: powieść i słownik.
Gdzie kupił tę książkę? Tu źródła się rozchodzą. Według RMF dwadzieścia cztery na lotnisku w Rzymie, w czasie przesiadki. Według strony kapuscinski kropka info od ulicznego sprzedawcy w Starym Delhi. Wybierz wersję, która bardziej Ci się podoba. Obie mają ten sam koniec.
Narrator też uczył się angielskiego z książek. Z podręcznika, w którym wszyscy bez przerwy pytali o drogę na dworzec. Powieść wydaje się lepszym wyborem.
Indie były dla niego szokiem kulturowym. Wracał przez Afganistan, a na lotnisku w Kabulu go zatrzymano. Opisał tę podróż dopiero po latach, w książce „Podróże z Herodotem”, wydanej w dwa tysiące czwartym roku.
Skąd Herodot? Przed wyjazdem do Indii dostał w prezencie „Dzieje” Herodota. Jedno źródło mówi, że od redaktora, drugie, że od szefa. Nazwiska nie podaje żadne.
Według biografii na stronie kapuscinski kropka info z „Dziejami” Herodota potem się nie rozstawał. Miał je przy sobie w podróżach. Twierdził, że lektura często wciągała go bardziej niż bieżące wydarzenia. Starożytnego Greka uważał za pierwszego reportera w historii. Za kogoś, kto podróżował, patrzył, rozmawiał z ludźmi i zapisywał ich opowieści. Po śmierci Kapuścińskiego nazywano go zresztą „Herodotem naszych czasów”.
Rok po Indiach przyszły Chiny. W sierpniu tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego siódmego roku pojechał tam na pół roku. W Pekinie był pod stałą obserwacją, odcięty od wiadomości. Tam, jak pisze jego biografia, poczuł, czym jest prawdziwy totalitaryzm. Do domu wrócił koleją transsyberyjską.
Po latach, w książce „Imperium”, opisał samotne podróże po rozpadającym się Związku Radzieckim. Według polskiej Wikipedii przebył wtedy, głównie samolotem, około sześćdziesięciu tysięcy kilometrów. Inne źródło podaje liczbę jeszcze większą.
I tu ciekawostka. Ile tego wszystkiego widział? Sam Kapuściński wyliczał, że był świadkiem dwudziestu siedmiu rewolucji. Że był na frontach dwunastu wojen. I że cztery razy omal go nie rozstrzelano. Liczbę rewolucji tłumaczył prosto. W agencji odpowiadał za pięćdziesiąt krajów. Co najmniej raz w miesiącu w którymś z nich musiało się coś wydarzyć.
Pamiętaj jednak, że to jego własny rachunek. Biograf Artur Domosławski twierdzi, że Kapuściński świadomie korzystał ze statusu legendy. Uważa za mało prawdopodobne, by stawał przed plutonem egzekucyjnym, jak głosiły noty na okładkach jego książek. Dwadzieścia siedem rewolucji to liczba podana przez samego autora. Ta sama, którą przeczytałeś na słupku trzy.
Idź teraz około stu dwudziestu metrów na południe, niecałe dwie minuty. Po drodze, w asfalcie alejki, zobaczysz metalową tabliczkę z planem stacji od szóstej do jedenastej. Kilkanaście metrów dalej, w trawie obok alejki, leży sześć poziomych betonowych płyt. To stacja siódma, o słowach i o „Cesarzu”.
O tym punkcie
Karta PTTK 15/W/16 z 2016 roku nazywa ten punkt „Podróże Ryszarda Kapuścińskiego” (PK 6). Stację tworzy sześć pionowych słupków w łuku wzdłuż betonowego murku pod dużymi drzewami, ze stalową podstawą i matowym szkłem z nadrukiem: słupek tytułowy „Podróże / Ryszarda Kapuścińskiego / Ryszard Kapuściński's peregrinations” ze „Spisem treści” i słupki 01–05. Wymieniają dziewięć książek, od „Chrystusa z karabinem na ramieniu” po „Imperium”, i niosą co najmniej pięć cytatów, m.in. „W tym klimacie woda i cień / to największe skarby.”, „Afryka – to istny ocean, osobna planeta…” z „Hebanu”, „Człowiek jest kulturą.” z „Podróży z Herodotem” i syberyjski pejzaż z „Imperium”, który „obezwładnia, przygniata, poraża”. Na pytanie PTTK „Którą rewolucję widział Ryszard Kapuściński w Iranie?” odpowiada słupek 03: „Iran – była to 27 rewolucja, jaką widziałem w Trzecim Świecie.” Folia na szkle łuszczy się przy krawędziach.
We wrześniu 1956 roku pojechał do Indii, w pierwszą podróż poza Europę; sam mówił, że był pierwszym korespondentem zagranicznym wysłanym przez jego gazetę, a dla jego pokolenia Indie były baśnią, nie krajem. Angielskiego nie znał i uczył się go ze słownikiem, czytając „Komu bije dzwon” Hemingwaya. Gdzie kupił książkę, źródła podają różnie: na lotnisku w Rzymie (RMF24) albo od ulicznego sprzedawcy w Starym Delhi (kapuscinski.info). Wracał przez Kabul, gdzie zatrzymano go na lotnisku.
Przed wyjazdem dostał od redaktora (według innego źródła: szefa) „Dzieje” Herodota. Podczas podróży się z nimi nie rozstawał; uważał Herodota za pierwszego reportera w historii. Szok kulturowy Indii opisał po latach w „Podróżach z Herodotem” (2004). W sierpniu 1957 roku pojechał na pół roku do Chin; w Pekinie, pod stałą obserwacją, poczuł, czym jest totalitaryzm. Wrócił koleją transsyberyjską. Podróż po ZSRR opisał w „Imperium” (1993): w latach 1989–1991 przebył po rozpadającym się ZSRR około 60 tys. km (według innego źródła 42 tys. mil). Po śmierci nazywano go „Herodotem naszych czasów”.
Sam wyliczał, że był świadkiem 27 rewolucji, i tłumaczył to pracą w agencji: odpowiadał za 50 krajów. Biograf Artur Domosławski twierdzi, że Kapuściński świadomie korzystał ze statusu legendy, i uważa za mało prawdopodobne, by stawał przed plutonem egzekucyjnym, jak głosiły noty na okładkach.
Dalej: ok. 120 m na południe, do stacji 7: sześć poziomych płyt w trawie przy asfaltowej alejce; po drodze, w alejce, tabliczka z planem stacji 6–11.

Stacja 6: Podróże
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Punkt 6 z 14