Gotowe do odsłuchuBiblioteka Narodowa
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Mazowieckie
Punkt 9 z 9 · 04:53 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Stoisz u stóp schodów Biblioteki Narodowej. Spójrz na pionowe ścianki stopni. Mosiężne litery układają się w tytuły książek Ryszarda Kapuścińskiego. Zapisano je w różnych językach i różnymi alfabetami. Przeczytasz tu na przykład „Nog een dag”, „Na dvoře Šáha Šáhů” i „Împăratul”, a jeden zapisany chyba greckimi literami. Gdy sprawdzaliśmy trasę w listopadzie dwa tysiące dwudziestego szóstego roku, tytuły wciąż tu były. To ostatni element ścieżki, którą dziś szedłeś.
Jeśli wejście będzie zamknięte, schody z tytułami i tak zobaczysz.
Po takim spacerze należą ci się schody, które najpierw się czyta, a dopiero potem pokonuje.
Na zdjęciu z dwa tysiące dwunastego roku informacja przy schodach mówiła, że jego książki przełożono na ponad trzydzieści języków. To jeden z najczęściej tłumaczonych polskich pisarzy.
To tutaj, w gmachu biblioteki, dwudziestego czwartego czerwca dwa tysiące dziesiątego roku oficjalnie otwarto ścieżkę. Gości powitał dyrektor biblioteki Tomasz Makowski. Była wśród nich żona pisarza, Alicja Kapuścińska. W tych samych murach wisiała wcześniej wystawa jego fotografii „Twarze-furtki”, a na jej zakończeniu ogłoszono konkurs na projekt ścieżki.
Pamiętasz „Dzieje” Herodota, które podobno dostał przed wyjazdem do Indii? W dwa tysiące czwartym roku Kapuściński wydał książkę „Podróże z Herodotem”. To autobiografia. Zestawia w niej swoje podróże po Azji i Afryce z wędrówkami starożytnego kronikarza, którego uważał za pierwszego reportera w historii. Z tej książki pochodzi krótkie zdanie z jednego z paneli: „Człowiek jest kulturą”.
Dwa lata później ukazał się „Ten Inny”, zbiór wykładów wygłoszonych w Wiedniu, Grazu i Krakowie. Kapuściński opisuje w nim trzy postawy wobec obcego: wojnę, odgrodzenie się murem albo dialog i zrozumienie. Sam opowiadał się za trzecią.
Reporter miał też drugą twarz. Pisał wiersze. Pierwszy tomik, „Notes”, wydał w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym szóstym roku, drugi, „Prawa natury”, w dwa tysiące szóstym. Z „Praw natury” pochodzą dwa panele tej ścieżki. Jeden pyta: „Może to największe wypowiada się milczeniem? Jak kosmos?”. Drugi mówi, że poezja to świątynia, w której chłodzie umysł zaczyna się żarzyć.
Jarosław Mikołajewski, z którym rozmawiał o poezji, wspominał, że sam pisał wiersze rzadko, ale czytał je codziennie. Z każdej podróży przywoził nowe tomiki. Kapuściński mówił mu, że poeci jako jedyni czuwają nad samym słowem. Szwedzkiemu tłumaczowi, Andersowi Bodegårdowi, miał podobno prywatnie wyznać, że poezja to jego główna tożsamość. To relacja z drugiej ręki. W osiemdziesiątą rocznicę jego urodzin i piątą rocznicę śmierci ukazały się dwujęzyczne „Wiersze zebrane”.
Czytelnicy w Polsce traktowali go wyjątkowo. W rozmowie z Billem Bufordem dla „Granty” opowiadał o spotkaniu autorskim w miasteczku pod Warszawą. Przyjechał pół godziny przed czasem, a do sali już nie dało się wejść. Kiedy wreszcie przecisnął się do mównicy, z koszuli poodpadały mu wszystkie guziki, a okulary zgubił. Czytać zaczął około wpół do szóstej.
Zebrał ponad czterdzieści nagród i wyróżnień. Przy jednej z nich, Nagrodzie Księcia Asturii, źródła podają różne lata: dwa tysiące trzeci albo dwa tysiące szósty. Latami wymieniano go jako kandydata do literackiej Nagrody Nobla. Nie dostał jej. Peter Englund, członek gremium, które przyznaje Nagrodę Nobla, napisał, że był bardzo blisko.
Ryszard Kapuściński zmarł w Warszawie dwudziestego trzeciego stycznia dwa tysiące siódmego roku. Miał siedemdziesiąt cztery lata. Pisały o nim na pierwszych stronach największe gazety świata, między innymi „New York Times”, „Le Monde” i „El País”. Parlament uczcił go minutą ciszy. Nazywano go „tłumaczem świata” i „Herodotem naszych czasów”.
Pochowano go na Powązkach Wojskowych. Mimo chłodu i deszczu żegnało go kilkaset osób. Maciej Wierzyński mówił nad grobem, że zmarły był dowodem, iż nawet w „marnym fachu” można być wielkim artystą i porządnym człowiekiem. Jacek Bocheński przypomniał, że jego wzorem był Herodot i że pytał jak dziecko.
W dwa tysiące dziesiątym roku Rada Warszawy ustanowiła Nagrodę imienia Ryszarda Kapuścińskiego. Przyznaje się ją za najlepsze książki reporterskie.
Na otwarciu ścieżki Alicja Kapuścińska mówiła, że jest coś bardzo poruszającego w tym, że podróżnik został upamiętniony „nie tablicą, nie patronatem ulicy, a właśnie ścieżką”.
Przeszedłeś ją dziś całą. Na pożegnanie zostawiam cię z aforyzmem z „Lapidarium”, który stoi na tej ścieżce: „Wiele rzeczy zaczynamy rozumieć późno, jeszcze więcej — bardzo późno, najwięcej zbyt późno”.
To koniec spaceru. Jeśli masz ochotę, wróć spokojnie parkiem. Dziękuję, że szedłeś ze mną.
O tym punkcie
Ścieżka kończy się u stóp Biblioteki Narodowej (al. Niepodległości 213). Ostatnim jej elementem są mosiężne litery na pionowych ściankach stopni: wybrane tytuły książek Ryszarda Kapuścińskiego, zapisane w różnych językach i różnymi alfabetami; w listopadzie 2026 nadal były na miejscu. Na zdjęciu z 2012 roku informacja przy schodach mówiła o przekładach na ponad 30 języków; w 2016 roku było ich 39.
Ścieżkę otwarto oficjalnie w czwartek 24 czerwca 2010 roku w gmachu biblioteki. Gości powitał dyrektor Tomasz Makowski, była wśród nich żona pisarza Alicja Kapuścińska. Konkurs na projekt ogłoszono wcześniej, na finisażu wystawy „Twarze-furtki. Fotografie” w Bibliotece Narodowej.
„Podróże z Herodotem” (2004) to książka autobiograficzna, w której Kapuściński zestawia swoje podróże po Azji i Afryce z wędrówkami Herodota, uważanego przez niego za pierwszego reportera. Z niej pochodzi zdanie z panelu ścieżki: „Człowiek jest kulturą”. Kapuściński pisał też wiersze: tomy „Notes” (1986) i „Prawa natury” (2006); dwujęzyczne „Wiersze zebrane” wydano w 80. rocznicę jego urodzin i 5. rocznicę śmierci.
Zebrał ponad 40 nagród i wyróżnień. Nagrodę Księcia Asturii źródła datują różnie: na 2003 albo 2006 rok. Często wymieniano go jako kandydata do literackiej Nagrody Nobla; nie dostał jej.
Zmarł 23 stycznia 2007 roku w wieku 74 lat. Pochowano go na Powązkach Wojskowych; mimo chłodu i deszczu żegnało go kilkaset osób. Od 2010 roku przyznawana jest ustanowiona przez Radę Warszawy Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego za najlepsze książki reporterskie.
Na otwarciu Alicja Kapuścińska mówiła, że podróżnik został upamiętniony „nie tablicą, nie patronatem ulicy, a właśnie ścieżką”.
Jeśli wejście będzie zamknięte, schody z tytułami i tak zobaczysz. To koniec trasy. Można wrócić parkiem.
Punkty na trasie

Biblioteka Narodowa
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Punkt 9 z 9