Gotowe do odsłuchuDomek fiński przy Leszowej
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Mazowieckie
Punkt 3 z 9 · 05:03 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Przed tobą dwa małe, drewniane domki. Są nowe. Starych nie dało się odnowić, więc zbudowano je od podstaw: elementy powstały w warsztacie wykonawcy, a tutaj, w parku, tylko je zmontowano. Prace skończyły się w maju dwa tysiące dwudziestego szóstego roku. W takim domku mieszkała rodzina Kapuścińskich. Według większości źródeł jeden z dwóch ocalałych był właśnie ich domem, podobno ten bliższy ścieżce. Jeden z artykułów z czasów otwarcia ścieżki pisze jednak tylko o domkach takich samych jak ich dom.
Ta odbudowa ma długą historię. Kiedy otwierano ścieżkę, zapowiadano, że domek pisarza stanie się jego muzeum. W jednym domku miały być pamiątki po pisarzu i herbata dla gości, w drugim wykłady z dziennikarstwa. Kilka lat później, jak pisała „Gazeta Stołeczna”, miał dziury w dachu i mógł nie przetrwać zimy. W dwa tysiące dwudziestym pierwszym roku Rada Warszawy dała dwa miliony złotych na generalny remont obu domków. Miało tu powstać centrum reportażu, a rodzina pisarza to poparła. Konserwator zalecił odtworzenie domków w tradycyjnej technologii fińskiej. Dawne prefabrykaty były tak lekkie, że trzy osoby mogły same zmontować dom. Po rozbiórce okazało się, że starych elementów nie da się użyć ponownie. Pierwszemu wykonawcy udało się wykonać jedynie przyłącza: wodę, kanalizację, prąd i instalacje teletechniczne. Zarząd Zieleni zerwał z nim umowę. Gdy miasto wygrodziło teren, z domu Kapuścińskich została jedna ściana podparta deskami i spękane fundamenty.
Potem przyszedł nowy wykonawca. Wyszło drożej niż pierwsze dwa miliony. W trakcie prac podawano dwa miliony trzysta tysięcy albo dwa miliony osiemset czterdzieści tysięcy złotych. Według karty zakończonej inwestycji budżet to dwa miliony osiemset pięćdziesiąt tysięcy. Miasto zapowiada, że w przyszłości domki będą centrum działań kulturalnych. Kto je poprowadzi, źródła mówią różnie. Na razie to zapowiedź.
Możesz już ruszać. Idź na zachód gruntową dróżką, to ulica Fińska. Opowiem po drodze.
Kapuściński pisze w „Spacerze porannym”, że osiedle domków fińskich postawiono w tysiąc dziewięćset czterdziestym piątym roku, na rogu Wawelskiej i alei Niepodległości. Każdy domek miał blisko siedemdziesiąt metrów kwadratowych i był dla dwóch rodzin. Mieszkali w nich pracownicy Biura Odbudowy Stolicy i ludzie z budów. Pierwszy transport prefabrykatów dotarł do Warszawy pierwszego marca. Wokół domków posadzono topole i żywopłoty. To były pierwsze powojenne nasadzenia na Polu Mokotowskim, a zieleń zaprojektowała Irena Kęsicka-Dworakowska.
Skąd się wzięły? Tu źródła się rozchodzą. Według miasta były darem Związku Radzieckiego, który wcześniej dostał je od Finlandii jako reparacje wojenne. Według innej relacji dostarczył je wprost rząd Finlandii, też jako reparację. Jak pisze serwis miejski, przed odbudową z warszawskimi konserwatorami spotkali się przedstawiciele fińskiej firmy, która stawiała domki w Warszawie tuż po wojnie.
Ile ich było? Też różnie. Zarząd Zieleni pisze o ponad stu sześćdziesięciu, telewizja o blisko stu siedemdziesięciu, Wikipedia o około dwustu. Stały w czternastu koloniach, po dwanaście do dwudziestu domów w każdej. Miały wytrzymać dwadzieścia, najwyżej trzydzieści lat. Remontowano je raz po raz i mieszkano w nich jeszcze w latach siedemdziesiątych.
Nic nie trwa tak długo jak rozwiązanie tymczasowe.
W końcu zapadła decyzja o rozbiórce. Ocalały tylko dwa domki, te przy Leszowej.
Kapuścińscy zamieszkali tu w tysiąc dziewięćset czterdziestym szóstym roku i zostali do pięćdziesiątego piątego. Domek dostali, bo ojciec pracował w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym. Wcześniej czteroosobowa rodzina gnieździła się w maleńkiej kuchni, w ruinach magazynów cementu i cegły przy ulicy Srebrnej. Obok biegła bocznica kolejowa zwana Syberią. Jak pisze Kapuściński, wywożono stamtąd kiedyś ludzi na Sybir.
Po takiej kuchni pisarz wspomina domek tak: „Ten ciasny domek bez łazienki, bez centralnego ogrzewania był luksusem, był szczęściem”. Adres miał prosty: trzecia kolonia, szósty domek. Przylegał do piaszczystego nasypu, z którego zimą dzieci zjeżdżały na sankach. Ryszard mieszkał tu z rodzicami i młodszą siostrą. Był uczniem i początkującym poetą, wkrótce studentem i dziennikarzem. W tamtym domku powstawały jego pierwsze wiersze, felietony i reportaże.
A numer przy ulicy? Najczęściej podaje się Leszową trzy i pod tym adresem dom wpisano do gminnej ewidencji zabytków. Agencja prasowa pisała jednak o domku przy Wawelskiej, a jeden anglojęzyczny portal o domu numer czternaście. Na odbudowanym domku wisi dziś tabliczka z numerem sześć. Który z tych adresów był adresem Kapuścińskich, tabliczka nie rozstrzyga.
Idź dalej dróżką na zachód. Następny punkt to dróżka przez dawną kolonię, około czterystu dwudziestu metrów stąd, sześć, siedem minut spacerem.
O tym punkcie
Dwa drewniane domki przy ul. Leszowej to rekonstrukcja: starych nie dało się odnowić, więc zbudowano je od podstaw w prefabrykowanej technologii modułowej. Rekonstrukcję rozpoczęto 2 października 2025, a prace zakończono 29 maja 2026. Wykonawcą była Grupa AMB Budownictwo, projektantem pracownia WXCA.
Kolonię domków fińskich postawiono w 1945 roku na rogu Wawelskiej i al. Niepodległości. Pierwszy transport prefabrykatów dotarł do Warszawy 1 marca 1945. Domki, każdy blisko 70 m² dla dwóch rodzin, były mieszkaniami dla pracowników Biura Odbudowy Stolicy i budowlańców. Według miasta były darem ZSRR, który dostał je od Finlandii w ramach reparacji; według innej relacji reparację dostarczył wprost rząd Finlandii.
Liczby się różnią: ponad 160 (Zarząd Zieleni), 167 w 14 koloniach, blisko 170 (TVN Warszawa), około 200 (Wikipedia). Miały wytrzymać 20–30 lat, a w latach 70. wciąż były zamieszkane. W 1973 roku zdecydowano o rozbiórce; zostały dwa przy Leszowej.
Kapuścińscy mieszkali tu w latach 1946–1955. Wcześniej czteroosobowa rodzina gnieździła się w kuchni w ruinach przy ul. Srebrnej. W „Spacerze porannym” domek ma adres „III-cia kolonia, 6-ty domek”. Najczęściej podawany adres to Leszowa 3 (pod nim dom trafił do gminnej ewidencji zabytków), ale PAP pisała o Wawelskiej, a Notes From Poland o numerze 14. Na odbudowanym domku wisi dziś (2026) tabliczka z numerem 6; który adres był adresem Kapuścińskich, tabliczka nie rozstrzyga.
W 2010 roku zapowiadano tu muzeum pisarza. W 2021 Rada Warszawy przeznaczyła 2 mln zł na remont pod centrum reportażu. W lipcu 2024 Zarząd Zieleni rozwiązał umowę z pierwszym wykonawcą. W trakcie prac podawano 2,3 mln i 2,84 mln zł; według karty zakończonej inwestycji budżet to 2,85 mln zł. Miasto zapowiada tu centrum działań kulturalnych.
Dalej: gruntową dróżką (ul. Fińska) na zachód, ok. 420 m, 6–7 minut.
Następny punkt
Dróżka przez dawną kolonię
— dalej · 03:51 audio
Przejdź do następnego punktuPunkty na trasie

Domek fiński przy Leszowej
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Punkt 3 z 9