Gotowe do odsłuchuNad stawem
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Mazowieckie
Punkt 6 z 9 · 03:33 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Przed Tobą staw. Wykopano go w latach siedemdziesiątych, kiedy urządzano park. Po rewitalizacji beton zastąpiły szuwary, a wokół wody biegnie drewniany pomost z miejscami do odpoczynku. Ścieżka Kapuścińskiego okrąża to jeziorko.
Przy tym stawie opowiem o Afryce. Kiedy Kapuściński pojechał tam pierwszy raz? Źródła podają różnie. Agencja PAP pisze o zimie tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego dziewiątego na sześćdziesiąty i o Ghanie. Ale „Heban” otwiera się Ghaną z tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego ósmego roku.
Na posadzie korespondenta spędził około pięciu lat. Mieszkał najpierw w Dar es Salaam, potem w Nairobi. Tłumaczył, że wziął tę pracę, bo tak więcej zobaczy i spotka więcej ludzi. Był jednym z niewielu dziennikarzy na świecie, którzy dostali się na Zanzibar tuż po obaleniu sułtana.
Jest też opowieść z Konga, ogarniętego wojną domową. Według biogramu PAP Kapuściński został tam aresztowany razem z dwójką czeskich dziennikarzy. Skazany na śmierć. Cudem uratowany przez żołnierzy ONZ. Biograf Artur Domosławski ma wątpliwości. Według recenzji jego książki ocalenie przed plutonem egzekucyjnym nazywa zmyśleniem, które dodawało autorowi wagi. A o spotkaniu z Lumumbą w Kongu pisze, że reporter nigdy nie widział go w działaniu.
Wiele lat później, w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym roku, wydał „Heban”, książkę o swoich afrykańskich podróżach, od końca lat pięćdziesiątych po dziewięćdziesiąte. Tytuł to nazwa czarnego, szlachetnego drewna. I metafora Afryki: jej twardości, piękna i wartości.
W „Hebanie” jest scena, którą trudno zapomnieć. Kapuściński z przyjacielem Leo jedzie z Dar es Salaam do Kampali, przez Serengeti, bez map. W chacie na pustkowiu pada na pryczę. Jego dłoń zwisa kilka centymetrów od egipskiej kobry. Leo ostrożnie podchodzi i przygniata węża metalowym kanistrem.
W Kampali okazuje się, że to malaria mózgowa. Kapuściński opowiadał, że przez trzy tygodnie leżał nieprzytomny. A gdy zaczął odzyskiwać świadomość, zobaczył przy łóżku Idiego Amina. To jego własna relacja. W źródłach, do których dotarliśmy, nie ma jej potwierdzenia.
Historia agencji PAP opowiada o jego chorobach od strony redakcji. W środku Afryki zachorował na malarię mózgową, a do tego odnowiła mu się gruźlica z czasów wojny. Gruźlicę ukrywał przed redakcją, bo bał się, że odwołają go do Warszawy. Leczył się w bezpłatnej przychodni dla miejscowych, żeby nie wysyłać rachunków z płatnego szpitala. Kiedy wiadomość w końcu dotarła do PAP, do Tanganiki wysłano jego żonę, Alicję. Z zawodu lekarkę. To ona umieściła męża na jakiś czas w szpitalu.
Przez cały ten czas fotografował. Alicja Kapuścińska mówiła, że robił zdjęcia od pierwszych wyjazdów, ale nie wkładał ich do książek. Bo to nie są książki turystyczne czy przygodowe. Jako fotograf zadebiutował dopiero po latach, albumem „Z Afryki”.
Na ścieżce znajdziesz jego zdania o fotografii. Z albumu „Z Afryki”: uczył się fotografować powoli, latami, przez wiele pomyłek i rozczarowań. I przyznaje: „Nie umiem być w tej samej chwili reporterem i fotoreporterem”. Drugie zdanie, z albumu „Ze świata”, jest krótsze: „Fotografia jest wizualną pamięcią świata”.
Idź brzegiem stawu na południowy wschód, do ławki. To stacja dziewiąta, około dwustu metrów, trzy minuty. Jeśli ławka jest wolna, usiądź.
O tym punkcie
Staw na Polu Mokotowskim wykopano w latach 1972–1975 według planu urządzenia parku Stanisława Bolka; łączył się strumykiem z czterema mniejszymi. Po rewitalizacji (I etap zakończony pod koniec 2023) beton zastąpiły strefy szuwarów, a wokół zbiornika poprowadzono drewnianą ścieżkę-pomost z miejscami do odpoczynku. Ścieżka Kapuścińskiego okrąża jeziorko.
Data pierwszej podróży do Afryki nie jest pewna: PAP i kapuscinski.info podają zimę 1959/60 (Ghana, Dahomej, Niger), a rozdział otwierający „Heban” (1998) opisuje Ghanę w 1958 roku. Na posadzie korespondenta PAP w Afryce spędził około pięciu lat; według angielskiej Wikipedii mieszkał najpierw w Dar es Salaam, potem w Nairobi, a później w Lagos. Był jednym z niewielu dziennikarzy, którzy dotarli na Zanzibar tuż po obaleniu sułtana.
Według biogramu PAP w Kongu, ogarniętym wojną domową, Kapuściński z dwójką czeskich dziennikarzy został aresztowany, skazany na śmierć i uratowany przez żołnierzy ONZ. Według recenzji biografii Artura Domosławskiego biograf nazywa opowieść o ocaleniu przed plutonem egzekucyjnym zmyśleniem, a o spotkaniu z Lumumbą w Kongu pisze, że reporter nigdy nie widział go w działaniu.
W „Hebanie” Kapuściński opisuje wyprawę z przyjacielem Leo z Dar es Salaam do Kampali przez Serengeti, bez map, i chatę na pustkowiu, w której jego dłoń zwisała tuż nad egipską kobrą. W Kampali okazało się, że ma malarię mózgową; jak sam opowiadał, po trzech tygodniach nieprzytomności zobaczył przy łóżku Idiego Amina. W źródłach, do których dotarliśmy, nie ma potwierdzenia tej relacji. Według historii PAP zachorował na malarię mózgową, a przed redakcją ukrywał nawrót gruźlicy; leczył się w bezpłatnej przychodni dla miejscowych, a do Tanganiki wysłano jego żonę Alicję, lekarkę, która umieściła go na jakiś czas w szpitalu.
Fotografował od pierwszych wyjazdów, ale zdjęć nie zamieszczał w książkach. Jako fotograf zadebiutował w 2000 roku albumem „Z Afryki”. Na ścieżce stoją jego zdania o fotografii: z albumu „Z Afryki” („Nie umiem być w tej samej chwili reporterem i fotoreporterem”) i z albumu „Ze świata” („Fotografia jest wizualną pamięcią świata”).
Dalej: brzegiem stawu na południowy wschód do ławki, stacja 9 (ok. 200 m, 3 min).
Następny punkt
Ławka nad stawem (stacja 9)
— dalej · 05:54 audio
Przejdź do następnego punktuPunkty na trasie

Nad stawem
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Punkt 6 z 9