Gotowe do odsłuchuProkuratorska 11
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Mazowieckie
Punkt 1 z 9 · 05:39 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Dzień dobry. Witaj na spacerze śladami Ryszarda Kapuścińskiego. Pójdziemy z Ochoty, przez Pole Mokotowskie, aż do Biblioteki Narodowej. Pierwszy odcinek to jego poranna droga: Prokuratorską, Wawelską, na Pole Mokotowskie. Po drodze czeka dziewięć punktów, a każdy opowie jeden rozdział jego życia i pisania.
Rozejrzyj się. Stoisz w Kolonii Staszica, zabytkowym osiedlu z lat dwudziestych. To około stu willi z ogródkami. Domy przy ulicy Langiewicza, na którą wychodzi Prokuratorska, miały przypominać polskie dwory. Osiedle graniczy między innymi z Wawelską, którą zaraz pójdziesz.
Polskie Radio podało adres domu Kapuścińskiego: Prokuratorska jedenaście. Inne źródło pisze o jego studiu na rogu Prokuratorskiej i Langiewicza.
Jesienią dwa tysiące dwudziestego szóstego roku, gdy sprawdzaliśmy trasę, dom był zamieszkany. Mieszkają tu ludzie, więc słuchaj z chodnika i nie zaglądaj na posesję.
Od kiedy tu mieszkał? Tu muszę być uczciwy: źródła podają różnie. Jedne mówią o tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym roku. Inne o latach dziewięćdziesiątych. Jeszcze inne tylko tyle, że tutaj spędził resztę życia. A tablica na bloku przy ulicy Pustola na Woli mówi, że tam mieszkał do tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego ósmego.
A teraz zajrzyjmy do jego pracowni, choć tylko słowami. W tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym dziewiątym roku Mariusz Szczygieł opisał pracownię Kapuścińskiego w przedwojennej willi na Ochocie. Ulicy nie podał, więc nie wiemy na pewno, czy to ten dom. Rodzina mieszkała na pierwszym piętrze, a pracownia była na poddaszu. Osobno. I celowo bez telefonu, żeby nic nie przeszkadzało w pisaniu.
Na ścianach nie wisiał ani jeden obraz. Nie było na nie miejsca. Wszędzie stały regały z tysiącami książek. Zaraz przy drzwiach cała ściana książek o Pińsku na Białorusi. Do tego miasta jeszcze wrócimy. Na drewnianych schodach leżały książki o teorii fragmentu. Kapuściński mówił, że fascynują go książki pisane we fragmentach: notatki, notesy, zapiski.
A drzwi? Od wewnątrz wyglądały jak gazetka ścienna. Wycinki przypięte pinezkami. Cytat z Mozarta, z Miłosza, z Pascala. I pamiątkowy bilet z Disneylandu. Na środku pokoju stało długie drewniane koryto pełne teczek. Każda z tytułem, w każdej wycinki i notatki do książek, które dopiero miały powstać. W teczce zatytułowanej „Life History” trzymał między innymi artykuły o zagranicznych wydaniach swoich książek. Tamtego roku przekładów było już osiemdziesiąt osiem.
Możesz już ruszać. Najpierw idź około stu metrów na wschód, potem skręć na południe, do Wawelskiej. Resztę opowiem po drodze, bo to właśnie jego droga.
Tak zaczynał dzień, kiedy był w Warszawie. Około siódmej kawa. Potem spacer: Prokuratorską, Wawelską i dalej na Pole Mokotowskie, z kilkoma przystankami. Robił to niemal zawsze, gdy nie był w podróży.
Po co? Jego żona, Alicja Kapuścińska, powiedziała to prosto: „Podczas porannego spaceru Ryszard ustalał sam ze sobą, co danego dnia napisze”. Ta trasa była dla niego, jak mówiła, czymś magicznym i inspirującym.
A jak pisał? Bez komputera, bez internetu. National Geographic podaje, że pisał wyłącznie na maszynie. Telewizja opowiadała o nim tak: kiedy podróżuje, nie pisze. Kiedy pisze, odcina się od świata. I potrafi przesiedzieć nad trzema zdaniami cały dzień.
Ten przewodnik ma zdań znacznie więcej. Narrator woli nie wyciągać z tego wniosków.
Ścieżkę znaczą białe betonowe płyty z cytatami z jego dzieł. Na jednej z nich zobaczysz zdanie z „Lapidarium”. Zaczyna się od słów: „Najtrudniejsze jest tworzenie”. Po tym, co przed chwilą usłyszałeś, chyba mu uwierzysz.
Ten poranny spacer Kapuściński opisał w eseju. Nazwał go „Spacer poranny”. W notatkach streścił jego ideę jednym zdaniem: „Zataczam koło swojego życia, okrążam świat tysiąc dziewięćset czterdzieści pięć – tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąt pięć”. Kiedy dokładnie powstał tekst, nie wiadomo. Źródła mówią: prawdopodobnie tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty piąty albo dziewięćdziesiąty szósty.
Esej był gotowy, a jednak autor nie oddał go do druku. Redaktorka Bożena Dudko przyznała, że nie udało się ustalić dlaczego. Tekst odnaleziono w archiwum pisarza. Ukazał się w warszawskim dodatku do „Gazety Wyborczej” dwa dni po jego śmierci.
W dwa tysiące dziewiątym roku esej wyszedł jako książka. Z przekładami na angielski, niemiecki i hiszpański, z posłowiem Alicji Kapuścińskiej. I z siedemnastoma czarno-białymi zdjęciami, które sam zrobił na Polu Mokotowskim w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym szóstym roku. Głównie pejzaże. Ten sam park, do którego właśnie idziesz. Za zgodą spadkobierczyń dołączono też faksymile maszynopisu. Widać na nim odręczne poprawki autora, czyli dokładnie tę pracę nad każdym zdaniem.
Bożena Dudko nazwała ten esej pierwszym tekstem Kapuścińskiego tak bardzo warszawskim. Dodała, że człowiek, który mógł mieszkać na całym świecie, został do końca wierny Warszawie.
Przypomnę drogę: od domu najpierw około stu metrów na wschód, potem na południe, do Wawelskiej. Przejdź przez nią przejściem dla pieszych, w stronę parku. Od przejścia stacji jeszcze nie zobaczysz, nie martw się. Pierwszą miniesz w parku przy Wawelskiej. Od niej idź jeszcze około stu dziesięciu metrów na południe: drugi punkt czeka przy stacji drugiej. Cała droga od domu to około czterystu pięćdziesięciu metrów, jakieś sześć minut.
O tym punkcie
Kolonia Staszica na Ochocie to zabytkowe osiedle z lat 1922–1926: około stu willi z ogródkami i jeden wielopiętrowy budynek przy ul. Filtrowej 30. Osiedle graniczy m.in. z ul. Wawelską; leży w nim ul. Prokuratorska. Domy przy ul. Langiewicza wzniesiono w latach 1923–1924 i formą nawiązują do polskich dworów.
Polskie Radio wskazuje dom przy ul. Prokuratorskiej 11 jako dom Ryszarda Kapuścińskiego; serwis kapuscinski.info pisze o jego studiu w Kolonii Staszica, na rogu Prokuratorskiej i Langiewicza. Od kiedy tu mieszkał, źródła podają różnie: po okresie na Leszowej do końca życia, w 1980 roku albo od lat 90. Według Wikipedii i tablicy odsłoniętej w 2022 roku w latach 1965–1988 mieszkał w bloku przy ul. Pustola 16 na Woli.
Gdy sprawdzaliśmy trasę w listopadzie 2026 roku, dom był zamieszkany prywatnie. Prosimy: słuchaj z chodnika i nie zaglądaj na posesję.
W 1999 roku Mariusz Szczygieł opisał pracownię pisarza na poddaszu przedwojennej willi na Ochocie (ulicy nie podał): oddzielną od mieszkania, celowo bez telefonu, bez obrazów, za to z regałami tysięcy książek. Przy drzwiach stała ściana książek o Pińsku, na schodach 21 książek o teorii fragmentu, a wewnętrzną stronę drzwi pokrywały wycinki: cytaty z Mozarta, Miłosza i Pascala oraz bilet z Disneylandu. Na środku stało drewniane koryto z teczkami materiałów do przyszłych książek.
Kiedy był w Warszawie, pił kawę około 7 rano i szedł na spacer: Prokuratorską, Wawelską, na Pole Mokotowskie. Według Alicji Kapuścińskiej ustalał wtedy sam ze sobą, co danego dnia napisze. Nie używał komputera ani internetu; potrafił przesiedzieć cały dzień nad trzema zdaniami.
Trasę spaceru opisał w eseju „Spacer poranny” („Zataczam koło swojego życia, okrążam świat 1945-1995”). Nie oddał go do druku; tekst odnaleziono w archiwum i opublikowano w warszawskim dodatku „Gazety Wyborczej” dwa dni po śmierci pisarza. Data powstania jest niepewna: 1995 lub 1996. W 2009 roku Agora wydała esej jako książkę z przekładami, posłowiem Alicji Kapuścińskiej i 17 czarno-białymi zdjęciami autora z Pola Mokotowskiego z 1996 roku.
Dalej: ok. 100 m na wschód, potem na południe do Wawelskiej, przez nią przejściem dla pieszych; w parku przy Wawelskiej mija się stację 1, a od niej jeszcze ok. 110 m na południe do stacji 2 (razem ok. 450 m, 6 min).
Następny punkt
Początek ścieżki (stacje 1–2)
— dalej · 04:47 audio
Przejdź do następnego punktuPunkty na trasie

Prokuratorska 11
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim · Punkt 1 z 9