Gotowe do odsłuchuStacja 1: Książki
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Mazowieckie
Punkt 1 z 14 · 05:17 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Witaj na Polu Mokotowskim. Stoisz przy wejściu od ulicy Wawelskiej, na początku Ścieżki Ryszarda Kapuścińskiego. Spójrz pod nogi. W chodniku, kilka kroków od stacji, leży tabliczka z planem. Pokazuje stacje od pierwszej do czwartej. Przy pierwszej stoi „Tu jesteś”.
Ścieżkę zaprojektowano jako czternaście stacji. Jednej z nich, trzynastej, autor przewodnika w terenie nie znalazł. Przy każdej usłyszysz jedną opowieść, kilka minut. Możesz stać, czytać napis i słuchać do końca. Napis przeczytasz sam. Ja powiem, na co zwrócić uwagę, i dopowiem resztę.
Skąd ta ścieżka? Kapuściński, gdy był w Warszawie, zaczynał dzień od kawy i spaceru. Szedł Wawelską na Pole Mokotowskie. Całą tę poranną trasę opisał w eseju „Spacer poranny”. Esej odnaleziono w archiwum pisarza dopiero po jego śmierci. Za życia nie oddał go do druku i nie wiadomo dlaczego, choć tekst był skończony. Ukazał się w „Gazecie Wyborczej” dwa dni po śmierci autora. Władze Ochoty przeczytały ten tekst i postanowiły wytyczyć ścieżkę. Miejsca stacji ustalono według trasy, którą pisarz naprawdę chodził.
W dwa tysiące ósmym roku ogłoszono konkurs. Zadanie brzmiało: zaproponować „znak w przestrzeni”, który nawiąże do pisarza i wpisze się w krajobraz parku. Wygrał zespół Knockoutdesign, cztery projektantki, razem z grafikiem Marianem Misiakiem. Założenia merytoryczne opracował redaktor Marek Miller z Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Przy treści współpracowały z nim Alicja Kapuścińska i Bożena Dudko. Ścieżkę wykonała i sfinansowała dzielnica Ochota. Otwarto ją dwudziestego czwartego czerwca dwa tysiące dziesiątego roku, na uroczystości w Bibliotece Narodowej.
Większość cytatów z książek tworzy białe betonowe wersy. Litery są ze stali. Nie wszystkie stacje tak wyglądają. Tu jest panel na słupku, szósta i dziesiąta to słupki, a ósma to płyty z granitu. Cytaty są po polsku i po angielsku. W każdej stacji wersy układają się inaczej, zależnie od cytatu i od miejsca. Spacer tą ścieżką to spacer między wierszami. Chodzenie ma tu być jak czytanie.
Belki ustawiono tak, żeby nie tworzyły chodnika i żeby nikt po nich nie deptał. Taki był wymóg Alicji Kapuścińskiej, żony pisarza.
Wiem, że kusi. To chyba jedyny tekst, który można przejść zamiast przeczytać. Ale tu jednak czytamy.
Projektantki nie dopisały żadnych komentarzy o Kapuścińskim. Użyły jego słów i jego fotografii. Alicja Kapuścińska powiedziała na otwarciu, że poruszające jest to, iż podróżnika upamiętniono „nie tablicą, nie patronatem ulicy, a właśnie ścieżką”. I dodała krótko: „Rysiek byłby zachwycony”. Wspominała też, że na porannym spacerze mąż ustalał sam ze sobą, co danego dnia napisze.
Ta stacja jest o książkach. Karta turystyczna PTTK nazywa ją „Książki Ryszarda Kapuścińskiego”. Uprzedzam: w listopadzie dwa tysiące dwudziestego szóstego roku autor przewodnika zapisał, że słupki stacji są zaklejone czarną folią. Możesz więc zobaczyć folię zamiast tekstu. Przy wejściu do parku stoi też tablica informacyjna, po polsku, po angielsku i alfabetem Braille'a. Autor przewodnika nazwał ją tablicą dla niewidomych. To szklany panel na słupku, jasny, z nadrukiem i z tym samym nagłówkiem co nazwa stacji. Jest porysowany, zwłaszcza u góry, więc podejdź bliżej. Na panelu biegnie oś czasu. Zaczyna się od roku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego drugiego i od „Buszu po polsku”.
Policz, ile tytułów podano też po angielsku. Nasze zdjęcie urywa się na roku dwutysięcznym, a do tego miejsca jest ich pięć. Między innymi „The Emperor” i „Shah of Shahs”. Dalszej części zdjęcie nie obejmuje, resztę doczytaj sam.
Szukaj na tej osi książek, które powstały w małym mieszkaniu na Woli. Tam pisał między innymi „Wojnę futbolową”, „Cesarza” i „Szachinszacha”.
Jak się je pisało? Angielski biogram na panelu przypomina, że przez dziesięć lat był zagranicznym korespondentem Polskiej Agencji Prasowej. W Afryce, w Azji i w Ameryce Łacińskiej. Sam mówił, że jego praca ma zawsze dwie wersje. Pierwsza powstaje w terenie: to depesze, wysłane z miejsca zdarzeń. Druga powstaje później. W niej zapisuje to, co naprawdę czuł i przeżył.
Ile kosztowało jedno słowo takiej depeszy, usłyszysz przy stacji trzeciej.
Na koniec ciekawostka o tym eseju, od którego wszystko się zaczęło. Do książkowego wydania „Spaceru porannego” dołączono faksymile maszynopisu. Widać na nim odręczne poprawki autora. Książka wyszła w dwa tysiące dziewiątym roku, z posłowiem Alicji Kapuścińskiej. Obok polskiego tekstu są w niej trzy przekłady: angielski, niemiecki i hiszpański. W notatkach Kapuściński streścił ten tekst jednym zdaniem: „Zataczam koło swojego życia, okrążam świat…”. Ty zaczynasz mniejsze koło, do schodów Biblioteki Narodowej.
Idź teraz alejką w głąb parku, na południowy zachód. Do stacji drugiej jest około stu pięćdziesięciu metrów, czyli dwie minuty marszu. Szukaj białych betonowych wersów. Następna stacja nazywa się „Pińsk”.
O tym punkcie
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego zaczyna się przy Wawelskiej. W nawierzchni, kilka kroków od stacji 1, leży tabliczka z planem stacji 1–4 i oznaczeniem „Tu jesteś”. Ścieżkę otwarto 24 czerwca 2010 roku podczas uroczystości w Bibliotece Narodowej. Zaprojektowano ją jako 14 punktów z cytatami i zdjęciami; stacji 13 autor przewodnika w listopadzie 2026 w terenie nie znalazł.
Pomysł wziął się z eseju „Spacer poranny”, odnalezionego w archiwum pisarza po jego śmierci. Konkurs z 2008 roku na „znak w przestrzeni” wygrał zespół Knockoutdesign (Marta Florkowska-Dwojak, Magdalena Juszczak, Dorota Kabała, Maya Ober) z grafikiem Marianem Misiakiem; założenia merytoryczne opracował red. Marek Miller. Ścieżkę wykonała i sfinansowała Dzielnica Ochota.
Większość cytatów to białe betonowe wersy ze stalowymi literami; przy stacji 1 jest panel, stacje 6 i 10 to słupki, stacja 8 to granit. Wersy ustawiono tak, by nikt po nich nie deptał: to wymóg Alicji Kapuścińskiej. Projekt nie komentuje pisarza, mówi jego słowami.
Karta PTTK z 2016 roku nazywa stację 1 „Książki Ryszarda Kapuścińskiego”. W listopadzie 2026 autor przewodnika zapisał, że słupki stacji są zaklejone czarną folią streczową i ich treści nie da się odczytać. Przy wejściu stoi też tablica informacyjna po polsku, angielsku i alfabetem Braille'a (autor nazwał ją tablicą dla niewidomych): szklany lub pleksi panel na słupku, jasny, z nadrukiem, nagłówkiem „Książki Ryszarda Kapuścińskiego / Ryszard Kapuściński's books” i osią czasu od „1962 — Busz po polsku”. Na sfotografowanej 14.11.2026 części osi, do roku 2000, jest pięć tytułów angielskich: „Another Day of Life”, „The Soccer War”, „The Emperor”, „Shah of Shahs” i „The Shadow of the Sun”. Angielski biogram przypomina, że w latach 1962–1972 Kapuściński był korespondentem PAP w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej. Sam pisarz mówił o dwóch wersjach swojej pracy: depeszach z terenu i tekście pisanym później, o tym, co naprawdę przeżył.
Dalej: ok. 150 m na południowy zachód, do stacji 2 „Pińsk”.

Stacja 1: Książki
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Punkt 1 z 14