Gotowe do odsłuchuStacja 10: Fotografia
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Mazowieckie
Punkt 10 z 14 · 05:05 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Przed Tobą pięć słupków ze szkła w stalowych ramach. Od strony alejki są jasne. Na bladoniebieskim tle niosą jedno zdanie, czarnymi literami: „Fotografia jest wizualną pamięcią świata”. Podpis: Kapuściński, „Ze świata”, album fotograficzny. Teraz obejdź je na drugą stronę. Tu słupki są ciemne. Na pierwszym biegnie pionowo nagłówek: „Fotografie Ryszarda Kapuścińskiego”. Na czterech kolejnych jest około dwudziestu pięciu czarno-białych fotografii, bez podpisów. Zdanie o pamięci świata stało na tej stacji już w dwa tysiące dwunastym roku. Przetrwało.
Karta PTTK pyta tutaj: ile fotografii umieszczono na środkowym słupku? Policz sam.
W dwa tysiące dziesiątym roku zdjęcia na tę stację wybrała i udostępniła Izabela Wojciechowska. Czy to dziś ten sam wybór, nie wiadomo. Zapamiętaj to nazwisko, jeszcze wróci. Autorzy projektu ścieżki napisali, że nie komentują pisarza. Zamiast komentarzy użyli jego własnych słów i fotografii. Tu widać to najlepiej.
Jeśli właśnie robisz zdjęcie słupkom ze zdjęciami, jesteś w dobrym towarzystwie.
Teraz przeczytaj tekst na pierwszym ciemnym słupku. Zaczyna się od słów: „Fotografować uczyłem się powoli, latami”. Pochodzi z albumu „Z Afryki”. Dalej czytasz: „Czasem zdarzały się przeszkody techniczne. Ale inna trudność była bardziej zasadniczej natury.” Jaka? Kapuściński przyznaje: „Nie umiem być w tej samej chwili reporterem i fotoreporterem”. A słupek kończy się zdaniem: „Jako reporter patrzę na świat inaczej niż jako fotoreporter, czego innego szukam, na czym innym skupiam uwagę.”
Dwa spojrzenia, dwa zawody. Alicja Kapuścińska opowiadała, że mąż fotografował od początku swoich wyjazdów. Zdjęć jednak nie zamieszczał w książkach. Mówił, że to „nie są książki turystyczne czy przygodowe”. Fotografia była osobną częścią jego twórczości.
Jako fotograf zadebiutował późno. Dopiero w roku dwutysięcznym, albumem „Z Afryki”. We wstępie napisał, że każde zdjęcie jest wspomnieniem, przypomnieniem. Później ukazał się album „Ze świata”, ze wstępem Johna Updike’a. To z niego pochodzi zdanie na jasnych słupkach. Kapuściński był członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików.
A teraz rzecz, która dzieje się tuż obok. Na porannych spacerach po Polu Mokotowskim Kapuściński fotografował stare bramy i furtki. Furtki opuszczonych albo rozebranych domów, zarośnięte trawami i krzewami. Robił je w pobliżu swojego mieszkania. Mówił o nich tak: wystarczy jedno uważne spojrzenie na rząd nijakich, brzydkich furtek, a staną się niezwykłe.
I ciekawostka. Cykl „Furtki” pokazano publiczności tylko raz. Dwudziestego drugiego listopada tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego szóstego roku, na „Wernisażu jednego wieczoru” w Warszawie. Wystawa trwała cztery godziny. Następny raz furtki zobaczono dopiero na wystawie w Bibliotece Narodowej, w dwa tysiące ósmym roku. Tej, do której schodów doprowadzi Cię ścieżka.
Wystawa nazywała się „Twarze - furtki”. Piętnaście fotografii furtek, a obok trzydzieści z cyklu „Twarze Afryki”. Kuratorką była Izabela Wojciechowska. Ta sama, która wybrała zdjęcia na tę stację. Uważała, że furtki z ogródków działkowych, zrobione z czego popadnie, otwierają tajemniczy świat. Jego próg oglądający musi przekroczyć sam.
Furtek na tych słupkach nie ma. Są na nich ludzie. Ludzi przedstawiały też zdjęcia z wystawy „Ryszard Kapuściński – Afryka” w Lublinie. Pokazano tam dwadzieścia sześć fotografii, kolorowych i czarno-białych. Wszystkie przedstawiały ludzi, których reporter spotkał w drodze.
Pole Mokotowskie trafiło też do książki. Esej „Spacer poranny” powstał prawdopodobnie w maju tego samego roku co wernisaż, razem ze zdjęciami. Z jednego spaceru Kapuściński przyniósł siedemnaście czarno-białych zdjęć. Przedstawiają głównie pejzaże tego miejsca. Są częścią książki „Spacer poranny”.
Jego zdjęcia wciąż wracają. We Wrocławiu pokazano je w Opus Gallery, a katalog nazwano „Fragment”. W warszawskiej Zachęcie pokazano wystawę jego fotografii. Angielskie źródło podaje jej tytuł jako „From the Imperium”, czyli w przekładzie „Z Imperium”. A zdjęcia z wystawy „Konin jak Colorado” odkryto dopiero w dwa tysiące dziesiątym roku. Ten cykl fotografii wydano potem jako „Busz po polsku. Postscriptum”. Autorzy jego portretu na stronie poświęconej pisarzowi uważają, że wiersze i fotografia pogłębiły jego sposób widzenia rzeczywistości.
I jeszcze jedno, na koniec. Konkurs na projekt tej ścieżki ogłoszono podczas finisażu wystawy jego fotografii w Bibliotece Narodowej. Można więc powiedzieć, że cała ścieżka zaczęła się od zdjęć.
Ruszaj dalej na północ-północny wschód. Następna stacja jest około stu trzydziestu metrów stąd, niecałe dwie minuty marszu. To stacja jedenasta, o rozumieniu rzeczy. Patrz pod nogi: to trzy wąskie betonowe belki wpuszczone w poprzek szerokiej alei, równo z nawierzchnią.
O tym punkcie
Stację 10 tworzy pięć słupków ze szkła w stalowych ramach, z dwiema stronami. Od strony alejki są jasne: czarny napis na bladoniebieskim tle, „Fotografia jest wizualną pamięcią świata” (R. Kapuściński, „Ze świata”, album fotograficzny). Strona przeciwna jest ciemna: nagłówek „Fotografie Ryszarda Kapuścińskiego”, cytat z albumu „Z Afryki” („Fotografować uczyłem się powoli, latami…”) i na czterech słupkach ok. 25 czarno-białych fotografii ludzi, bez podpisów. Karta PTTK pyta: „Ile fotografii umieszczono na środkowym słupku?”. W 2010 roku zdjęcia na tę stację wybrała i udostępniła Izabela Wojciechowska; czy to ten sam wybór co dziś, nie wiadomo.
Kapuściński fotografował od początku wyjazdów, ale zdjęć nie zamieszczał w książkach: mówił, że to „nie są książki turystyczne czy przygodowe”. Jako fotograf zadebiutował w 2000 roku albumem „Z Afryki”. W 2008 roku ukazał się album „Ze świata” ze wstępem Johna Updike’a. Był członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików.
Na porannych spacerach po Polu Mokotowskim fotografował stare, zarośnięte bramy i furtki opuszczonych lub rozebranych domów. Cykl „Furtki” pokazano tylko raz, 22 listopada 1996 roku na czterogodzinnym „Wernisażu jednego wieczoru”, a potem dopiero w Bibliotece Narodowej na wystawie „Twarze - furtki” (20 maja – 22 czerwca 2008): 15 furtek i 30 fotografii z cyklu „Twarze Afryki”, kuratorka Izabela Wojciechowska. Furtek na słupkach stacji nie ma. 17 zdjęć z jednego spaceru po Polu z 1996 roku weszło do książki „Spacer poranny”.
Dalej: ok. 130 m na północ-północny wschód, do stacji 11: trzech betonowych belek w poprzek szerokiej alei.
Następny punkt
Stacja 11: Zrozumienie rzeczy
— dalej · 04:36 audio
Przejdź do następnego punktuPunkty na trasie

Stacja 10: Fotografia
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Punkt 10 z 14