Gotowe do odsłuchuStacja 14: Schody Biblioteki Narodowej
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Mazowieckie
Punkt 14 z 14 · 05:00 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Stoisz u stóp schodów Biblioteki Narodowej, od strony parku. To stacja czternasta, ostatnia na ścieżce. Pięć szerokich granitowych stopni prowadzi na plac przed gmachem. Spójrz na ich pionowe ścianki. Ciemne, zielonkawe od patyny metalowe litery układają się w tytuły książek Ryszarda Kapuścińskiego. Każdy tytuł ma ramkę z cienkiego pręta. Są zapisane w różnych językach i różnymi alfabetami.
Podejdź i poczytaj. Jest tu „Nog een dag”, po niderlandzku. Czeskie „Na dvoře Šáha Šáhů”. Rumuńskie „Împăratul”. Grecki tytuł, greckim alfabetem. Włoskie „In viaggio con Erodoto”. Angielskie „The soccer war” i tureckie „Futbol Savaşı”. Na najniższym stopniu jest tytuł po hebrajsku, częściowo zarośnięty trawą.
Karta PTTK pyta tutaj, na ilu schodkach umieszczono tytuły w obcych językach. Policz sam. My naliczyliśmy co najmniej cztery stopnie i co najmniej dziesięć tytułów. Kilku ścianek nie obejrzeliśmy z bliska, więc może być ich więcej.
Liczenie stopni po tylu stacjach to ćwiczenie, którego narrator chętnie by sobie oszczędził.
Na najwyższym stopniu stoi zdanie: „Dzieła Ryszarda Kapuścińskiego przetłumaczono na ponad trzydzieści języków”. Karta PTTK nazywa tak samą stację, tylko zamiast dzieł mówi o książkach. W dwa tysiące szesnastym roku było ich trzydzieści dziewięć. Należy do czołówki najczęściej tłumaczonych autorów polskich. Polska edycja National Geographic pisze o ponad dwudziestu sześciu jego książkach przetłumaczonych na ponad trzydzieści języków. Zgadza się to z tym, co mówi tytuł stacji.
W jego gabinecie leżała teczka z napisem „Life History”. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych były w niej między innymi artykuły o zagranicznych wydaniach jego książek. Osiemdziesiąt osiem przekładów.
Na Zachodzie wiele zaczęło się od „Cesarza”. Po angielsku przełożyli go Katarzyna Mroczkowska-Brand i William Brand. Książka ukazała się w Nowym Jorku w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym trzecim roku.
W maju tego samego roku John Updike napisał w „New Yorkerze”, że to przypowieść o władzy. Co dokładnie, słyszałeś przy stacji siódmej.
W tym samym roku londyński „Sunday Times” uznał „Cesarza” za książkę roku. Od tej chwili Kapuściński zbierał kolejne międzynarodowe nagrody.
Tłumacze też doczekali się uznania. Brandowie, autorzy pierwszych angielskich przekładów jego książek, dostali Nagrodę Translatorską za całokształt. Od dwa tysiące piętnastego roku jurorzy Nagrody imienia Ryszarda Kapuścińskiego za reportaż literacki wyróżniają także tłumaczy jego książek na obce języki.
Łącznie dostał ponad czterdzieści nagród i wyróżnień, a cztery polskie uniwersytety nadały mu doktorat honoris causa. Wśród nagród była Nagroda Hanzeatycka imienia Goethego.
Jednej nagrody na tej liście brakuje. Latami wymieniano go jako kandydata do literackiej Nagrody Nobla. Nie dostał jej. Peter Englund, członek gremium, które ją przyznaje, napisał, że Kapuściński był bardzo blisko. To jego własne świadectwo. Jeszcze jesienią dwa tysiące dziesiątego roku szwedzka prasa żałowała, że pisarz zmarł, zanim nagrodę dostał.
Tamten rok był ważny także tutaj. Dwudziestego czwartego czerwca dwa tysiące dziesiątego roku w gmachu tej biblioteki oficjalnie otwarto ścieżkę, którą właśnie przeszedłeś. Niektóre opisy dodają, że to biblioteka, w której znajdują się jego dzieła.
W tym samym roku Artur Domosławski wydał biografię „Kapuściński non-fiction”. Twierdzi w niej, że pisarz świadomie budował własną legendę i przesunął granice reportażu daleko w stronę literatury. Uważa za mało prawdopodobne, by Kapuściński stawał przed plutonem egzekucyjnym, jak głosiły noty na okładkach jego książek. Według relacji prasowych podważa też spotkanie z Che Guevarą i obecność przy masakrze w Meksyku.
Obrońcy Kapuścińskiego odpowiadają, że jego reportaż literacki wyrasta ze wschodnioeuropejskiej tradycji, która alegorią omijała cenzurę. Krytycy zauważają, że jego książki nigdy nie zawierają zastrzeżeń o fikcji. Sam Kapuściński, jak przytacza biograf, mówił kiedyś, że rzeczywistość wolno rozbudować, ale z elementów z tej rzeczywistości wziętych. Peter Englund ujął to ostrzej: gdy do tekstu wejdzie element fikcji, wszystko od razu staje się fikcją. Kto ma rację, zostawiamy tobie. Ten przewodnik nie wydaje wyroków.
Na pierwszej stacji, przy Wawelskiej, według karty PTTK stała lista tytułów jego książek, także po angielsku. Tutaj, na ostatniej, jego tytuły wracają w różnych językach i alfabetach. Po śmierci nazywano go między innymi „tłumaczem świata”. Te schody pokazują, że potem świat przetłumaczył jego.
To koniec ścieżki. Autor przewodnika sprawdził, że nawet gdy gmach jest zamknięty, schody z tytułami widać. Dziękuję, że przeszedłeś ze mną całą ścieżkę, także obok stacji, której nie znaleźliśmy.
O tym punkcie
Ścieżka kończy się u wejścia na dziedziniec Biblioteki Narodowej, na pięciu granitowych stopniach. Na pionowych ściankach stopni są ciemne, spatynowane metalowe litery: tytuły książek Ryszarda Kapuścińskiego w różnych językach i alfabetach. Na najwyższym stopniu: „Dzieła Ryszarda Kapuścińskiego przetłumaczono na ponad 30 języków”. W listopadzie 2026 roku odczytaliśmy m.in. „NOG EEN DAG”, „Na dvoře Šáha Šáhů”, „ÎMPĂRATUL”, „Εβενος”, „In viaggio con Erodoto”, „The soccer war” i „Futbol Savaşı”, a na najniższym stopniu tytuł hebrajski. Razem co najmniej 10 tytułów na co najmniej 4 stopniach. Karta PTTK pyta, na ilu schodkach umieszczono tytuły w obcych językach.
Tak samo, tylko o „książkach”, brzmi tytuł stacji w karcie PTTK. W 2016 roku języków było 39. Należy do najczęściej tłumaczonych polskich autorów.
„Cesarz” w przekładzie Katarzyny Mroczkowskiej-Brand i Williama Branda ukazał się w Nowym Jorku w 1983 roku. John Updike nazwał go w „New Yorkerze” przypowieścią o władzy, a londyński „Sunday Times” uznał za książkę roku. Kapuściński zebrał ponad 40 nagród, m.in. Nagrodę Hanzeatycką im. Goethego (1999). Często wymieniano go wśród kandydatów do literackiej Nagrody Nobla; nie dostał jej.
W 2010 roku Artur Domosławski w biografii „Kapuściński non-fiction” zakwestionował część relacji pisarza; uznał m.in. za mało prawdopodobne, by stawał przed plutonem egzekucyjnym, jak głosiły noty na okładkach. Obrońcy wskazują na wschodnioeuropejską tradycję alegorii w czasach cenzury, krytycy na brak zastrzeżeń o fikcji w jego książkach.
Ścieżkę otwarto 24 czerwca 2010 roku w gmachu biblioteki. Autor przewodnika sprawdził w listopadzie 2026 roku, że gdy gmach jest zamknięty, schody z tytułami nadal widać. To koniec trasy.
Punkty na trasie

Stacja 14: Schody Biblioteki Narodowej
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Punkt 14 z 14