Gotowe do odsłuchuStacja 8: Drugi człowiek
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Mazowieckie
Punkt 8 z 14 · 04:39 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Spójrz w trawę na zboczu, między alejką a drewnianym pomostem nad stawem. Leżą tam dwie długie, wąskie płyty z ciemnoszarego granitu. Jasne litery, na górze po polsku, niżej po angielsku. Płyty są mocno zatarte. Zarasta je trawa, leżą na nich liście.
Karta turystyczna PTTK z dwa tysiące szesnastego roku nazywa ten punkt „Lapidarium szóste. Potrzeba obecności drugiego człowieka”. I pyta: co czyni mnie silniejszym?
Przeczytaj pierwszą płytę. Stoi na niej: „Potrzebuję obecności drugiego człowieka, bo potrzebuję promieniującej z niego energii”. Na drugiej płycie dalszy ciąg: „która mnie wzmacnia: bliskość drugiego człowieka”. I tu litery się urywają. Koniec jest zatarty. Spróbuj go doczytać sam. Na zdjęciu z dwa tysiące dwunastego roku koniec był jeszcze czytelny: czyni mnie silniejszym. Tak samo zapisał go autor przewodnika. Zdanie pochodzi z „Lapidarium szóstego”.
„Lapidarium” to był jego notatnik, do którego trafiały także zasłyszane rozmowy.
Bo Kapuściński umiał słuchać. I to nie tylko tych, których słucha się zwykle.
Oto ciekawostka. W Ghanie gościł go pewien człowiek, który bardzo się dziwił. Dziennikarz z Polski nie szukał okazji, żeby porozmawiać z ważnymi politykami. Zamiast tego godzinami rozmawiał z przechodniami, ze sprzedawcami, z żebrakami. O cenach. O codzienności.
Sam tłumaczył, czemu w ogóle przyjął pracę w agencji prasowej. Wiedział, że w ten sposób więcej zobaczy. I spotka więcej ludzi. Najemnik, rewolucjonista czy generał nie traci czasu na wysłannika nieznanej gazety. Ale dziennikarzowi, który obsługuje cały kraj, może udzieli wywiadu.
Przy poprzedniej stacji słyszałeś, jak w Etiopii wracał noc w noc do dawnych dworzan cesarza, żeby spisać ich relacje.
Miał też wzór. Przy stacji szóstej słyszałeś, że był nim Herodot, starożytny Grek, w którym Kapuściński widział pierwszego reportera w historii. Inni też to pamiętali.
Pisarz Jacek Bocheński zwrócił się do niego po śmierci tymi słowami: twierdziłeś, że twoim wzorem był Herodot. Stosowałeś najprostsze metody. Pytałeś jak dziecko. Po jego śmierci, w dwa tysiące siódmym roku, inni wspominali go jako człowieka zawsze otwartego, słuchającego innych, szukającego wspólnego języka.
W jednym ze wspomnień czytamy, że kto raz z nim rozmawiał, często pozostawał pod wrażeniem tej rozmowy do końca życia. Bo miał niezwykłą zdolność słuchania. Brała się z wielkiej i życzliwej ciekawości ludzi i świata.
Narrator przyznaje, że w tej chwili role są odwrócone: on mówi, a ty słuchasz. Bohater tej stacji pewnie zrobiłby odwrotnie.
Ta ciekawość prowadziła go daleko. W tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym siódmym roku ruszył w trzymiesięczną podróż przez siedem republik ówczesnego Związku Radzieckiego, na Kaukazie i w Azji Środkowej. Powstała z niej książka „Kirgiz schodzi z konia”. National Geographic pisze, że pokazał w niej inny, bardziej ludzki obraz sowieckiego imperium.
Ta książka wróciła po latach. W tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym trzecim ukazało się „Imperium”, książka o upadku Związku Radzieckiego, ostatniego imperium dwudziestego wieku. Powstała po dwuletniej podróży po tym kraju. W częściach o republikach Azji Środkowej Kapuściński wykorzystał fragmenty „Kirgiza”. Strona kapuscinski.info pisze, że „Kirgiz” pokazuje te same republiki ćwierć wieku wcześniej, zanim imperium zaczęło się rozpadać. W „Imperium” opisał zresztą także samą wyprawę z sześćdziesiątego siódmego roku.
Drugiemu człowiekowi poświęcił też osobną książkę. Nazywa się „Ten Inny”. To wykłady wygłoszone w Wiedniu, Grazu i Krakowie, wydane w dwa tysiące szóstym roku. Mówią o spotkaniu z Innym, czyli z człowiekiem innej kultury, rasy, religii albo wyznania.
Kapuściński pisze w nich, że wobec Innego mamy trzy wyjścia. Możemy z nim walczyć. Możemy odgrodzić się murem. Albo możemy rozmawiać i próbować zrozumieć. Sam opowiada się za tą trzecią drogą. Za spotkaniem, które zaczyna się od ciekawości.
Wróć teraz do pytania z karty PTTK. Co czyni mnie silniejszym? Płyty odpowiadają, nawet zatarte: bliskość drugiego człowieka. Sprawdź to na kimś, kto idzie z tobą tą ścieżką.
Idź dalej na południe, około stu dwudziestu metrów. To niecałe dwie minuty spokojnym krokiem. Szukaj betonowo-drewnianej ławki przy wodzie: to stacja dziewiąta, o uśmiechu. Na niej będzie można usiąść.
O tym punkcie
Stacja 8 to dwie długie, wąskie płyty z ciemnoszarego granitu, w trawie między asfaltową alejką a drewnianym pomostem nad stawem. Jasne litery: większy wiersz polski, pod nim angielski. Na pierwszej płycie: „Potrzebuję obecności drugiego człowieka, bo potrzebuję promieniującej z niego energii”. Na drugiej czytelny jest tylko początek: „która mnie wzmacnia: bliskość drugiego człowieka…”. Końce płyt są zatarte. Na zdjęciu z 2012 roku zakończenie było jeszcze czytelne: „bliskość drugiego człowieka czyni mnie silniejszym” („Lapidarium VI”); tak samo brzmi zapis autora przewodnika z listopada 2026 roku. Karta PTTK 15/W/16 z 2016 roku nazywa punkt 8 „Lapidarium VI – Potrzeba obecności drugiego człowieka” i pyta: „Co czyni mnie silniejszym?”. Tabliczka z planem stacji 7–11 leży w asfalcie zachodniej alejki, ok. 30 m na zachód od płyt.
Gospodarz Kapuścińskiego w Ghanie dziwił się, że dziennikarz zamiast z politykami godzinami rozmawia z przechodniami, sprzedawcami i żebrakami. Pracę w agencji tłumaczył tym, że więcej zobaczy i spotka więcej ludzi. Za wzór miał Herodota, którego uważał za pierwszego reportera; Jacek Bocheński mówił, że „pytał jak dziecko”.
„Kirgiz schodzi z konia” (1968) to reportaże z trzymiesięcznej podróży w 1967 roku przez siedem republik Kaukazu i Azji Środkowej. W „Imperium” (1993) Kapuściński wykorzystał fragmenty tej książki. „Ten Inny” (2006) to wykłady z Wiednia, Grazu i Krakowa o spotkaniu z człowiekiem innej kultury. Kapuściński wyróżnia trzy postawy: wojnę, mur albo dialog, i opowiada się za dialogiem opartym na ciekawości.
Dalej: ok. 120 m na południe, do betonowo-drewnianej ławki przy stawie (stacja 9).

Stacja 8: Drugi człowiek
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Punkt 8 z 14