Gotowe do odsłuchuStacja 4: Talent
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Mazowieckie
Punkt 4 z 14 · 04:59 audio · Tematyczny
Transkrypcja
Spójrz w trawę przy alejce. Leży tu długa, niska belka z jasnego betonu, złożona z kilku segmentów. Napis jest tylko na dwóch pierwszych, od strony alejki. Dalej beton jest gładki.
Karta turystyczna PTTK nazywa ten punkt „Lapidarium pierwsze. Talent”. I zadaje zagadkę: ile razy na płytach występuje słowo „talent”? Przeczytaj napis i policz. Brzmi tak: „Talent przetrwa, talent obroni się zawsze. Tego, kto ma talent, można zabić, ale żywy – będzie tworzyć na przekór wszystkiemu”.
Wychodzi trzy razy po polsku. I trzy razy w angielskim przekładzie, który jest płytszy i pod światło gorzej go widać. Razem sześć. W podpisie stoi „Lapidarium”, ale numeru tomu nie da się już odczytać.
Przy tej stacji opowiem o talencie, od którego wszystko się zaczęło. Zanim Kapuściński został reporterem, był poetą. Jego żona, Alicja, mówiła po latach krótko: „od wierszy zaczynał”. Pisał je jeszcze w szkole.
W drugiej połowie lat czterdziestych chodził do warszawskiego liceum imienia Stanisława Staszica. Trenował piłkę nożną i boks. Został wicemistrzem juniorów Warszawy w wadze koguciej. I pisał wiersze, które wysyłał do pism literackich.
Boks i poezja w jednym życiorysie. Narrator na wszelki wypadek nie będzie krytykował tych wierszy.
Zadebiutował czternastego sierpnia tysiąc dziewięćset czterdziestego dziewiątego roku. Miał siedemnaście lat. Wiersze wydrukował tygodnik „Dziś i Jutro”. Alicja wspominała, że jeden z jego utworów ukazał się też w „Odrodzeniu”.
Według niej wiersze były na tyle dobre, że jeszcze przed maturą przyjęto go do Koła Młodych Związku Literatów Polskich. On sam był dla nich surowszy. Uważał, że za bardzo inspirował się Majakowskim. Nazwał je później „produkcyjną majakowszczyzną”.
Krytykę słyszał już w szkole. W szkolnej dyskusji o poezji jeden z rówieśników zarzucił mu błędy. Ale zakończył pojednawczo: Kapuściński to nasz kolega z klasy, sami pomożemy mu te błędy przezwyciężyć.
Jak poeta trafił do gazety? Tu wersje się różnią. Według portretu na stronie kapuscinski.info jego wiersze zwróciły uwagę redakcji nowo założonego „Sztandaru Młodych”. Zaczynał tam podobno jako goniec. I przy okazji poznał Marię Dąbrowską, Zofię Nałkowską, Leopolda Staffa i Juliana Tuwima. Alicja Kapuścińska opowiadała inaczej. Według niej do redakcji zaprowadziły go kontakty z Koła Młodych. Tam zadebiutował jako reporter.
Potem przyszły reportaże i lata podróży. Wierszy pisał niewiele i rzadko. Według biografii na stronie kapuscinski kropka info sam mówił, że poezja była dla niego rzadkim luksusem, bo wymagała czasu, którego nigdy nie miał.
Ale czytał wiersze codziennie, a z każdej podróży przywoził nowe tomiki. Tak wspominał go Jarosław Mikołajewski.
Czas przyszedł w stanie wojennym. Rozwiązano tygodnik „Kultura”, w którym pracował, i rytm wyjazdów się załamał. Według Mikołajewskiego być może pierwszy raz w życiu miał dużo wolnego czasu. Zaczął pisać wiersze. Tak powstał pierwszy tomik, „Notes”. Drugi, „Prawa natury”, ukazał się najpierw we Włoszech, w wydaniu polsko-włoskim. Dopiero dwa lata później w Polsce.
Po co reporterowi wiersze? Mikołajewski tłumaczył, że Kapuściński uważał, że pewnych rzeczy nie da się wyrazić inaczej niż wierszem. Reportaż nie jest formą na wszystko. A miarą klasy dobrego reportażu jest obecność w nim pierwiastka poetyckiego. Sam mówił, że ceni poetów, bo tylko oni czuwają nad samym słowem. Nad jego plastyką i obrazowością.
Szwedzkiemu tłumaczowi, Andersowi Bodegårdowi, miał nawet prywatnie wyznać, że poezja to jego główna tożsamość. Znamy to jednak z drugiej ręki.
Badacze jego stylu widzą w tej poezji korzenie reportaży. Zwięzłość. Upodobanie do metafory. Wrażliwość na język i jego możliwości. Instytut Książki zamówił na targi książki we Frankfurcie wystawę o Kapuścińskim. Nazywała się „Poeta Reportażu”. Była w niej część z wierszami i jego własnym wyjaśnieniem, dlaczego je pisał.
Na koniec ciekawostka. Według relacji jednego z mokotowskich blogów w dwa tysiące siedemnastym roku odnalazły się nagrania, na których Kapuściński czyta własne wiersze. Wydano z nich płytę. Podobno trafiły na nią pięćdziesiąt cztery wiersze. Artykułu, na który powołuje się blog, nie znaleźliśmy.
Napis na belce mówi, że talent przetrwa. Jeśli wierzyć tej relacji, przetrwał też głos poety.
Następna stacja, „Trud tworzenia”, leży około stu sześćdziesięciu metrów dalej, na zachód, lekko w stronę południa. Idź alejką, to około dwóch minut. Wypatruj żółtej ławki i kosza. Przy nich, wzdłuż krawędzi alejki, leży długa, niska belka z napisem. Wygląda jak krawężnik.
O tym punkcie
Karta PTTK 15/W/16 z 2016 roku nazywa punkt 4 „Lapidarium I – Talent” i pyta, ile razy na betonowych płytach występuje słowo „talent”. Stacja to niska, długa belka z jasnoszarego lastryka, złożona z kilku segmentów, leżąca płasko w trawniku prostopadle do żwirowej alejki. Tekst jest tylko na dwóch segmentach od strony alejki: „Talent przetrwa, talent obroni się zawsze.” i „Tego, kto ma talent, można zabić, ale żywy – będzie tworzyć na przekór wszystkiemu.” Słowo „talent” pada trzy razy po polsku i trzy razy w angielskim przekładzie. Numeru tomu „Lapidarium” w podpisie nie da się dziś odczytać.
Kapuściński zaczynał od wierszy. W drugiej połowie lat 40. chodził do liceum im. Stanisława Staszica, trenował piłkę nożną i boks (wicemistrz juniorów Warszawy w wadze koguciej) i wysyłał wiersze do pism literackich. Debiutował 14 sierpnia 1949 roku, w wieku 17 lat, w tygodniku „Dziś i Jutro”; według Alicji Kapuścińskiej jeden z jego wierszy ukazał się w „Odrodzeniu”, a jeszcze przed maturą przyjęto go do Koła Młodych ZLP. Młodzieńcze wiersze nazwał później „produkcyjną majakowszczyzną”.
Drogę do „Sztandaru Młodych” źródła opisują różnie: według kapuscinski.info redakcję zainteresowały jego wiersze, a jako goniec poznał m.in. Marię Dąbrowską, Zofię Nałkowską, Leopolda Staffa i Juliana Tuwima; według Alicji Kapuścińskiej zaprowadziły go tam kontakty z Koła Młodych.
Pisał rzadko, ale czytał poezję codziennie. Pierwszy tomik, „Notes” (1986), powstał po rozwiązaniu „Kultury” w stanie wojennym; „Prawa natury” wyszły w 2004 we Włoszech, w 2006 w Polsce. Według relacji blogowej w 2017 roku odnalazły się nagrania, na których czyta swoje wiersze.
Dalej: ok. 160 m na zachód-południowy zachód, do stacji 5 „Trud tworzenia”: długa, niska belka wzdłuż krawędzi żwirowej alejki, przy żółtej ławce i koszu.
Następny punkt
Stacja 5: Trud tworzenia
— dalej · 04:46 audio
Przejdź do następnego punktuPunkty na trasie

Stacja 4: Talent
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji · Punkt 4 z 14