Plac zabaw
Punkt audio z trasy „Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim”
W opisie przebiegu ścieżki z czasu jej otwarcia ścieżka Kapuścińskiego, minąwszy zabudowania Zakładów Oczyszczania Miasta, skręca tu w stronę placu zabaw i jeziorka, które potem okrąża. Wzdłuż całej trasy stoi 14 punktów z informacjami o pisarzu, cytatami i zdjęciami. W drugiej połowie lat 40. Kapuściński chodził do liceum im. Stanisława Staszica, trenował piłkę nożną i boks (był wicemistrzem juniorów Warszawy w wadze koguciej) i pisał wiersze. Debiutował 14 sierpnia 1949 roku, mając 17 lat, w katolickim tygodniku „Dziś i Jutro”; po latach nazwał te utwory „produkcyjną majakowszczyzną”. Wiersze zauważyła redakcja nowego „Sztandaru Młodych” i zaproponowała mu współpracę. Według kapuscinski.info zaczynał tam jako goniec i poznał Marię Dąbrowską, Zofię Nałkowską, Leopolda Staffa i Juliana Tuwima; według polskiej Wikipedii pracę gońca w „Sztandarze” podjął dopiero po studiach. W 1950 roku zdał maturę, w październiku zaczął polonistykę na UW, potem przeniósł się na historię; studia skończył w 1955 roku pracą o organizacjach oświaty dorosłych Królestwa Polskiego w okresie rewolucji 1905–1907, pisaną u Henryka Jabłońskiego. Reportaż „To też jest prawda o Nowej Hucie” ukazał się 30 września 1955 roku, w miesiąc po „Poemacie dla dorosłych” Adama Ważyka. Źródła różnią się co do tego, czy Kapuściński pojechał do Nowej Huty sprawdzić sam, czy jako wysłannik redakcji. O skutkach źródła mówią różnie: sam Kapuściński opowiadał o ukrywaniu się, zatrzymaniu i zwolnieniu, biograf Nowacki — że zachował pracę i dostał nagrodę, RMF24 — że omal go nie wyrzucono, ale reportaż ostatecznie doceniono. Kapuściński opowiadał, a Nowacki pisze, że komisja potwierdziła zarzuty. Autor dostał Złoty Krzyż Zasługi, według angielskiej Wikipedii w wieku 23 lat. We wrześniu 1956 roku pojechał do Indii, w pierwszą podróż poza Europę; wracał przez Kabul, gdzie zatrzymano go na lotnisku. Angielskiego uczył się z „Komu bije dzwon” Hemingwaya i słownika. W sierpniu 1957 wyjechał na pół roku do Chin. Z gazety odszedł w 1958 roku, ale źródła opisują to różnie: według biografii na kapuscinski.info sam nie przyjął zmian narzuconych redakcji i odszedł z większością zespołu, według polskiej Wikipedii redakcja odwołała go za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika „Po prostu”. Potem przeszedł do PAP, a w 1962 naczelny agencji Michał Hoffman zaproponował mu posadę pierwszego stałego polskiego korespondenta w Afryce. Dalej: na południowy zachód, do dużego stawu, ok. 440 m, 5–6 minut.
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim
Punkt 5 z 9 · 82 min cała trasa
Następny punkt: Nad stawem
O tym miejscu
W opisie przebiegu ścieżki z czasu jej otwarcia ścieżka Kapuścińskiego, minąwszy zabudowania Zakładów Oczyszczania Miasta, skręca tu w stronę placu zabaw i jeziorka, które potem okrąża. Wzdłuż całej trasy stoi 14 punktów z informacjami o pisarzu, cytatami i zdjęciami.
W drugiej połowie lat 40. Kapuściński chodził do liceum im. Stanisława Staszica, trenował piłkę nożną i boks (był wicemistrzem juniorów Warszawy w wadze koguciej) i pisał wiersze. Debiutował 14 sierpnia 1949 roku, mając 17 lat, w katolickim tygodniku „Dziś i Jutro”; po latach nazwał te utwory „produkcyjną majakowszczyzną”. Wiersze zauważyła redakcja nowego „Sztandaru Młodych” i zaproponowała mu współpracę. Według kapuscinski.info zaczynał tam jako goniec i poznał Marię Dąbrowską, Zofię Nałkowską, Leopolda Staffa i Juliana Tuwima; według polskiej Wikipedii pracę gońca w „Sztandarze” podjął dopiero po studiach. W 1950 roku zdał maturę, w październiku zaczął polonistykę na UW, potem przeniósł się na historię; studia skończył w 1955 roku pracą o organizacjach oświaty dorosłych Królestwa Polskiego w okresie rewolucji 1905–1907, pisaną u Henryka Jabłońskiego.
Reportaż „To też jest prawda o Nowej Hucie” ukazał się 30 września 1955 roku, w miesiąc po „Poemacie dla dorosłych” Adama Ważyka. Źródła różnią się co do tego, czy Kapuściński pojechał do Nowej Huty sprawdzić sam, czy jako wysłannik redakcji. O skutkach źródła mówią różnie: sam Kapuściński opowiadał o ukrywaniu się, zatrzymaniu i zwolnieniu, biograf Nowacki — że zachował pracę i dostał nagrodę, RMF24 — że omal go nie wyrzucono, ale reportaż ostatecznie doceniono. Kapuściński opowiadał, a Nowacki pisze, że komisja potwierdziła zarzuty. Autor dostał Złoty Krzyż Zasługi, według angielskiej Wikipedii w wieku 23 lat.
We wrześniu 1956 roku pojechał do Indii, w pierwszą podróż poza Europę; wracał przez Kabul, gdzie zatrzymano go na lotnisku. Angielskiego uczył się z „Komu bije dzwon” Hemingwaya i słownika. W sierpniu 1957 wyjechał na pół roku do Chin. Z gazety odszedł w 1958 roku, ale źródła opisują to różnie: według biografii na kapuscinski.info sam nie przyjął zmian narzuconych redakcji i odszedł z większością zespołu, według polskiej Wikipedii redakcja odwołała go za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika „Po prostu”. Potem przeszedł do PAP, a w 1962 naczelny agencji Michał Hoffman zaproponował mu posadę pierwszego stałego polskiego korespondenta w Afryce.
Dalej: na południowy zachód, do dużego stawu, ok. 440 m, 5–6 minut.
Źródła
- Otwarto "Ścieżkę Kapuścińskiego" | dzieje.pl - Historia PolskiStrona internetowa · s. / sygn.: opis trasy
- Ryszard Kapuściński – A Literary Portrait, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: sekcja o młodości; sekcja o 1955; sekcja o Chinach; sekcja o 1955-56
- The Beginnings of Ryszard Kapuściński's Work, kapuscinski.info, 2002Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja o początkach; pełny tekst reportażu, nagłówek; pełny tekst reportażu; sekcja o Nowej Hucie; sekcja o debiucie (cytat z biografii Szczygieła); cytat z Wolnego-Zmorzyńskiego
- Wikipedia (pl): „Ryszard Kapuściński”, wersja 80717347 z 2026-09-13Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja Życiorys
- Wikipedia (en): „Ryszard Kapuściński”, wersja 1376389378 z 2026-09-23Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja Biography
- Interview by Bill Buford (Granta), kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: wywiad Buforda
- 10 lat temu zmarł Ryszard Kapuściński, RMF24, 2017Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja o młodości
- dzieje.pl, PAP, Kapuscinski i teleksStrona internetowa · s. / sygn.: artykuł PAP
- Travels with Herodotus, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: About the Book
- Journalism as literature, The Hans India 2015Strona internetowa · s. / sygn.: artykuł
- Jolanta Dyr, fot. Ścieżki Kapuścińskiego nr 15, Wikimedia Commons, 2012, CC BY-SA 3.0Fotografia · s. / sygn.: opis pliku na Wikimedia Commons
Transkrypcja
Ścieżka skręca tu w stronę placu zabaw i jeziorka. Tu posłuchasz, jak Kapuściński dorastał i jak wyjechał w świat.
Możesz już ruszać. Idź na południowy zachód, do dużego stawu. To około czterystu czterdziestu metrów, pięć, sześć minut marszu. Opowiem po drodze.
Licealista od Staszica trenuje piłkę i boks. Zostaje wicemistrzem juniorów Warszawy w wadze koguciej. I pisze wiersze. Debiutuje w wieku siedemnastu lat, w tysiąc dziewięćset czterdziestym dziewiątym roku, w katolickim tygodniku „Dziś i Jutro”. Po latach nazwie te wiersze „produkcyjną majakowszczyzną”. W szkolnej dyskusji o poezji kolega z klasy wytyka mu błędy. I kończy łaskawie: sami pomożemy koledze je przezwyciężyć.
Wiersze zauważa redakcja nowego „Sztandaru Młodych” i proponuje mu współpracę. Według strony kapuscinski kropka info chłopak zaczyna tam jako goniec. I przy okazji poznaje Marię Dąbrowską, Zofię Nałkowską, Leopolda Staffa i Juliana Tuwima. Polska Wikipedia przesuwa to gońcowanie na czas po studiach. Która wersja prawdziwa, nie wiadomo. Po maturze idzie na uniwersytet, najpierw na polonistykę, potem na historię. Sam mówił, że trafił tam w szczycie stalinizmu, kiedy wszystko było czystym, bezkompromisowym stalinizmem. Studia kończy w tysiąc dziewięćset pięćdziesiątym piątym roku. Pracę magisterską pisze o oświacie dorosłych w czasie rewolucji lat tysiąc dziewięćset pięć do siedem. Brzmi spokojnie. Ten sam rok spokojny jednak nie będzie.
A teraz zagadka. Jest tysiąc dziewięćset pięćdziesiąty piąty rok. Adam Ważyk publikuje „Poemat dla dorosłych” o upokarzającym życiu budowniczych Nowej Huty. Redakcja „Sztandaru” chce odpowiedzi. Kapuściński jedzie do Nowej Huty. Czy sam, żeby sprawdzić, czy jako wysłannik gazety, źródła mówią różnie. Na miejscu patrzy i uznaje, że jest jeszcze gorzej, niż pisał poeta. W reportażu pyta, kto zatwierdził plan miasta, w którym są tylko dwa małe kina, za to mnóstwo barów. Zagląda do hoteli robotniczych. Młodzi ludzie po pracy po prostu siedzą w pokojach.
Co spotkało autora? Masz trzy wersje do wyboru. Pierwsza to relacja samego Kapuścińskiego. Wybuchła awantura, musiał się ukrywać, chronili go zaprzyjaźnieni robotnicy. Został zatrzymany, wyrzucony z gazety i ukarany. Druga wersja pochodzi od biografa, Nowackiego. Reportaż wywołał zamieszki w Nowej Hucie, ale autor zachował pracę i dostał nagrodę. Trzecia, z RMF dwadzieścia cztery: omal go nie wyrzucono z redakcji, ale reportaż ostatecznie doceniono.
Kapuściński opowiadał, a Nowacki pisze, że specjalna komisja potwierdziła wszystko, co stało w reportażu. A autor dostał Złoty Krzyż Zasługi. Według angielskiej Wikipedii miał wtedy dwadzieścia trzy lata. Biograf Kazimierz Wolny-Zmorzyński widzi w tym dwa sensy: nagrodę dla talentu i łagodne odsunięcie niewygodnego autora od spraw krajowych. Sam Kapuściński wyniósł stąd naukę, że wartość pisania leży nie w tym, co się publikuje, lecz w jego skutkach.
Po sukcesie prosi o wyjazd za granicę. Dokąd? Gdzieś daleko, egzotycznie. Na przykład do Czechosłowacji. Bo dla niego Czechosłowacja to był wielki, obcy, daleki świat. Redaktor wysyła go do Indii. Kapuściński podkreślał potem, że był pierwszym korespondentem zagranicznym, jakiego ta gazeta wysłała. Dla jego pokolenia Indie nie były krajem, tylko baśnią. Jest wrzesień tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego szóstego roku. To jego pierwsza podróż poza Europę. Ta podróż jest dla niego szokiem kulturowym, który opisze dopiero po latach. W drodze powrotnej zatrzymują go jeszcze na lotnisku w Kabulu.
Angielskiego nie zna. Uczy się go z „Komu bije dzwon” Hemingwaya i ze słownika. Gdzie kupił tę książkę? Według RMF dwadzieścia cztery na lotnisku w Rzymie, w czasie przesiadki. Według strony kapuscinski kropka info od ulicznego sprzedawcy w Starym Delhi. Przed wyjazdem dostał też „Dzieje” Herodota. Od kogo? Źródła mówią raz o redaktorze, raz o szefie. Nazwiska nie podaje żadne. Do Herodota wrócimy przy Bibliotece Narodowej.
Rok później jedzie na pół roku do Chin. W Pekinie jest pod stałą obserwacją, odcięty od wiadomości. Tam poczuł, czym jest prawdziwy totalitaryzm. Pobyt przerywa wiadomość z Warszawy: „Sztandar Młodych” zostaje rozbity. Wraca koleją transsyberyjską. Kapuściński nie godzi się na zmiany narzucone redakcji. Odchodzi z gazety razem z większością zespołu. Tak podaje jedna z jego biografii. Polska Wikipedia podaje inną wersję: że redakcja go odwołała, bo poparł krytyczny wobec władzy tygodnik „Po prostu”. Potem trafia do Polskiej Agencji Prasowej.
W tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym drugim roku szef agencji, Michał Hoffman, proponuje mu posadę pierwszego stałego polskiego korespondenta w Afryce. Ma zorganizować placówkę od zera i sam obsługiwać około pięćdziesięciu państw. Każde słowo depeszy kosztuje pół dolara, a na depeszę jest około czterdziestu dolarów. Na cały przewrót wojskowy zostaje osiemdziesiąt słów. Więc dla oszczędności skleja przyimki z rzeczownikami.
Gdyby narrator płacił za każde słowo, ten spacer byłby dużo krótszy. I dużo cichszy.
Czasem reporter znika w głębi kontynentu. Wtedy agencja obdzwania w Warszawie afrykańskie ambasady: może pojawił się u was polski reporter? Po kolejnej takiej przygodzie Hoffman oficjalnie zakazuje mu „dzikich” wypraw. Na jednej z tablic ścieżki przeczytasz zdanie z „Lapidarium”: „Podróż to coś więcej niż przemieszczanie się z miejsca na miejsce”.
Idź dalej na południowy zachód, do dużego stawu. Następny punkt jest nad stawem. Tam opowiem o Afryce.
Zdjęcia
Panel ścieżki: „Podróż to coś więcej niż przemieszczanie się z miejsca na miejsce” (2012)
Panel ścieżki: „Podróż to coś więcej niż przemieszczanie się z miejsca na miejsce” (2012)
Fot. Jolanta DyrCC BY-SA 3.0źródło
Tablica na budynku Polskiej Agencji Prasowej, ul.
Tablica na budynku Polskiej Agencji Prasowej, ul. Bracka
Fot. SzczebrzeszynskiPublic domainźródło
Zdjęcia z trasy
Z tego miejsca (1)
W drodze do następnego punktu (1)
Najważniejsze w tym punkcie
Mapa lokalna
Otwórz na mapieNastępny punkt
