Ławka nad stawem (stacja 9)
Punkt audio z trasy „Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim”
Stacja 9 Ścieżki Kapuścińskiego to betonowo-drewniana ławka przy stawie: napisy biegną po betonowych belkach, między nimi są drewniane listwy. Na belkach: „Uśmiech jest potrzebą życia — człowiek, który się do nas uśmiecha, dodaje nam sił i optymizmu, wzmacnia nasze poczucie bezpieczeństwa.” Napis podpisano: R. Kapuściński „Lapidarium VI”; obok jest wersja angielska („A smile is a necessity of life…”). Atlas Warszawy wyróżnia jako jeden z dwóch szczególnie godnych uwagi punktów ścieżki (obok domków fińskich) betonowo-drewnianą ławkę w pobliżu jeziora — być może tę. Przed otwarciem ścieżki zapowiadano, że cytaty z dzieł pisarza znajdą się także na ławkach, a remont przewidywał oczyszczenie i malowanie siedziska przy stawie. Na ścieżce stoi zdanie z „Chrystusa z karabinem na ramieniu”: „W tym klimacie woda i cień, to największe skarby.” Od listopada 1967 Kapuściński był korespondentem w Ameryce Południowej (Santiago de Chile), w latach 1969–1972 w Meksyku. W 1969 przełożył „Dziennik z Boliwii” Che Guevary. Nota w angielskim wydaniu „Wojny futbolowej” o jego przyjaźni z Che, Allende i Lumumbą była według Domosławskiego przesadą: spotkał prawdopodobnie tylko Allende. O Guevarze sam pisarz powiedział, że to „błąd” wydawnictwa, choć w późniejszych wywiadach nadal opowiadał o misjach z nim. Wojna Salwadoru z Hondurasem wybuchła 14 lipca 1969, po trzech meczach eliminacji mistrzostw świata 1970; zakończyła ją interwencja Organizacji Państw Amerykańskich. Kapuściński opisał ją w „Wojnie futbolowej”, zaznaczając, że mecz był tylko kulminacją napięć. Historię 18-letniej Amelii Bolaños z pierwszych stron książki sprawdzali w 2024 reporterzy Onetu: nie znaleźli jej w gazetach ani u historyków. Salwadorski dziennikarz Rodrigo Arias uważa, że nie istniała, a Kapuściński zmyślił tę historię, by lepiej sprzedać książkę; nie ma co do tego wątpliwości, ale zaznacza, że to jego osobista opinia. W 1975 Kapuściński pojechał do Angoli; z trzech miesięcy w Luandzie i na froncie powstała książka „Jeszcze dzień życia” (1976), a w 2018 animowany film Raúla de la Fuente i Damiana Nenowa (premiera w Cannes). Czy na froncie chwycił za broń, biograf i przyjaciel pisarza mówią różnie. Sam Kapuściński mówił o dwóch wersjach swojej pracy: depeszach z terenu i książce pisanej później. Biograf Artur Domosławski uważa, że pisarz rozszerzył granice reportażu daleko w sferę literatury. Dalej: alejką na wschód, za staw (ok. 270 m, 3–4 min).
Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego na Polu Mokotowskim
Punkt 7 z 9 · 82 min cała trasa
Następny punkt: Za stawem
O tym miejscu
Stacja 9 Ścieżki Kapuścińskiego to betonowo-drewniana ławka przy stawie: napisy biegną po betonowych belkach, między nimi są drewniane listwy. Na belkach: „Uśmiech jest potrzebą życia — człowiek, który się do nas uśmiecha, dodaje nam sił i optymizmu, wzmacnia nasze poczucie bezpieczeństwa.” Napis podpisano: R. Kapuściński „Lapidarium VI”; obok jest wersja angielska („A smile is a necessity of life…”). Atlas Warszawy wyróżnia jako jeden z dwóch szczególnie godnych uwagi punktów ścieżki (obok domków fińskich) betonowo-drewnianą ławkę w pobliżu jeziora — być może tę. Przed otwarciem ścieżki zapowiadano, że cytaty z dzieł pisarza znajdą się także na ławkach, a remont przewidywał oczyszczenie i malowanie siedziska przy stawie.
Na ścieżce stoi zdanie z „Chrystusa z karabinem na ramieniu”: „W tym klimacie woda i cień, to największe skarby.” Od listopada 1967 Kapuściński był korespondentem w Ameryce Południowej (Santiago de Chile), w latach 1969–1972 w Meksyku. W 1969 przełożył „Dziennik z Boliwii” Che Guevary. Nota w angielskim wydaniu „Wojny futbolowej” o jego przyjaźni z Che, Allende i Lumumbą była według Domosławskiego przesadą: spotkał prawdopodobnie tylko Allende. O Guevarze sam pisarz powiedział, że to „błąd” wydawnictwa, choć w późniejszych wywiadach nadal opowiadał o misjach z nim.
Wojna Salwadoru z Hondurasem wybuchła 14 lipca 1969, po trzech meczach eliminacji mistrzostw świata 1970; zakończyła ją interwencja Organizacji Państw Amerykańskich. Kapuściński opisał ją w „Wojnie futbolowej”, zaznaczając, że mecz był tylko kulminacją napięć. Historię 18-letniej Amelii Bolaños z pierwszych stron książki sprawdzali w 2024 reporterzy Onetu: nie znaleźli jej w gazetach ani u historyków. Salwadorski dziennikarz Rodrigo Arias uważa, że nie istniała, a Kapuściński zmyślił tę historię, by lepiej sprzedać książkę; nie ma co do tego wątpliwości, ale zaznacza, że to jego osobista opinia.
W 1975 Kapuściński pojechał do Angoli; z trzech miesięcy w Luandzie i na froncie powstała książka „Jeszcze dzień życia” (1976), a w 2018 animowany film Raúla de la Fuente i Damiana Nenowa (premiera w Cannes). Czy na froncie chwycił za broń, biograf i przyjaciel pisarza mówią różnie. Sam Kapuściński mówił o dwóch wersjach swojej pracy: depeszach z terenu i książce pisanej później. Biograf Artur Domosławski uważa, że pisarz rozszerzył granice reportażu daleko w sferę literatury.
Dalej: alejką na wschód, za staw (ok. 270 m, 3–4 min).
Źródła
- Marek M, fot. Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego, stacja 9 001, Wikimedia Commons, 2010, CC BY-SA 3.0Fotografia · s. / sygn.: opis pliku na Wikimedia Commons
- Napis na ławce stacji 9 i tabliczka adresowa domku przy Leszowej, odczyt ze zdjęć M. Zdybla, 8 listopada 2026Fotografia · s. / sygn.: Ławka; Ławka, napis po polsku; Ławka, podpis; Ławka, napis po angielsku
- Pole Mokotowskie, iwaw.plStrona internetowa · s. / sygn.: opis Pola Mokotowskiego, akapit o ścieżce
- Spacer śladami Kapuścińskiego, Interia WydarzeniaStrona internetowa · s. / sygn.: zapowiedź Interii/PAP
- Pole Mokotowskie - remont ścieżki Ryszarda Kapuścińskiego - wiadomościStrona internetowa · s. / sygn.: opis prac remontowych
- Jolanta Dyr, fot. Ścieżki Kapuścińskiego nr 07, Wikimedia Commons, 2012, CC BY-SA 3.0Fotografia · s. / sygn.: opis pliku na Wikimedia Commons
- Wikipedia (en): „Ryszard Kapuściński”, wersja 1376389378 z 2026-09-23Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja Biography; sekcja Controversy
- Wikipedia (pl): „Ryszard Kapuściński”, wersja 80717347 z 2026-09-13Strona internetowa · s. / sygn.: lista dzieł
- Nieodgadniony usmiech pana Ryszarda, RzeczpospolitaStrona internetowa · s. / sygn.: recenzja biografii Domosławskiego
- Book claims heroic reporter made it up, NZ Herald, 2010Strona internetowa · s. / sygn.: NZ Herald/Independent, 2010
- Wikipedia (pl): „Wojna futbolowa”, wersja 75694948 z 2025-01-01Strona internetowa · s. / sygn.: wstęp i opis przebiegu; opis przebiegu; wstęp
- Wikipedia (en): „Football War”, wersja 1374008477 z 2026-09-09Strona internetowa · s. / sygn.: wstęp; sekcja Buildup; sekcja Background
- Co sie stalo z Amelia B. - czy bohaterka Wojny futbolowej istniala, Onet PodrozeStrona internetowa · s. / sygn.: Onet Podróże, 15 VI 2024
- Jeszcze dzien zycia - streszczenie i opracowanie, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: streszczenie; Geneza i tło historyczne; streszczenie szczegółowe; Język i forma reportażu
- Wikipedia (en): „Another Day of Life”, wersja 1377873630 z 2026-10-01Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja History; sekcja Summary
- Hombre Kapuscinski - a reporter on a reporter, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: portret Ikonowicza; portret Ikonowicza, kapuscinski.info
- Interview by Bill Buford (Granta), kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: wywiad Bill Buford, Granta
- The Bolivian Diary - translator's note by Kapuscinski, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: nota tłumacza
- dzieje.pl, PAP, Kapuscinski i teleksStrona internetowa · s. / sygn.: PAP/dzieje.pl, 2010
- Secrets and Lies, Nieman ReportsStrona internetowa · s. / sygn.: Nieman Reports
Transkrypcja
Usiądź na ławce. To stacja dziewiąta ścieżki. Ławka stoi przy stawie i jest betonowo-drewniana: między betonowymi belkami biegną drewniane listwy. Atlas Warszawy wyróżnia betonowo-drewnianą ławkę w pobliżu jeziora jako jeden z dwóch szczególnie godnych uwagi punktów ścieżki. Być może właśnie tę.
Spójrz na belkę obok siebie. Biegnie po niej napis: „Uśmiech jest potrzebą życia — człowiek, który się do nas uśmiecha, dodaje nam sił i optymizmu, wzmacnia nasze poczucie bezpieczeństwa.” Podpis: Kapuściński, „Lapidarium VI”. To samo zdanie powtórzono po angielsku.
Narrator się cieszy. Wreszcie ma słuchacza, który siedzi i nigdzie nie ucieka.
Na ścieżce stoi zdanie z „Chrystusa z karabinem na ramieniu”: „W tym klimacie woda i cień, to największe skarby”. To zdanie prowadzi nas do Ameryki Łacińskiej. Od jesieni tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego siódmego roku Kapuściński był tam korespondentem. Najpierw w Santiago de Chile, potem w Meksyku.
Zacznijmy od Che Guevary. W angielskim wydaniu „Wojny futbolowej” wydrukowano notę, że Kapuściński przyjaźnił się z Che w Boliwii, z Salvadorem Allende w Chile i z Patrice'em Lumumbą w Kongu. Biograf Artur Domosławski twierdzi, że z tej trójki pisarz spotkał prawdopodobnie tylko Allende. O Guevarze sam Kapuściński powiedział, że to błąd wydawnictwa. Noty jednak nie sprostował, a w późniejszych wywiadach dalej opowiadał o misjach z Che.
Pewna jest za to książka. W tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym dziewiątym roku przełożył „Dziennik z Boliwii” Guevary, z własnymi przypisami. W nocie tłumacza opisał scenę z sześćdziesiątego siódmego. Boliwijscy żołnierze przeszukują plecak Che. Znajdują dwa zeszyty, zapisane strona po stronie. I żaden z nich nie umie czytać.
Przyjaciel pisarza, Mirosław Ikonowicz, wspomina, że Kapuściński widział w Che bohatera w polskim stylu. Partyzanta i przywódcę powstania, które nie doszło do skutku.
Teraz wojna. W tym samym roku Salwador i Honduras grały w eliminacjach mistrzostw świata. Trzy mecze, ostatni w Meksyku, wygrany przez Salwador po dogrywce. Czternastego lipca armia salwadorska zaatakowała sąsiada. Kapuściński był wtedy w Hondurasie i opisał tę wojnę w książce „Wojna futbolowa”. Sam zaznaczał, że mecz był tylko kulminacją. Wikipedia wylicza głębsze przyczyny: reformę rolną w Hondurasie i przeludnienie Salwadoru. Przypisuje mu też samą nazwę wojny. Reporterzy Onetu znaleźli ją jednak w „Timesie” już w lipcu sześćdziesiątego dziewiątego.
Na pierwszych stronach książki pojawia się osiemnastoletnia Amelia Bolaños. Kapuściński pisze, że po przegranym meczu odebrała sobie życie i stała się symbolem tej wojny. W dwa tysiące dwudziestym czwartym roku reporterzy Onetu postanowili ją odnaleźć. Przejrzeli salwadorskie gazety z całego miesiąca i prace historyków. Nic. Salwadorski dziennikarz Rodrigo Arias potwierdził, że gazeta „El Nacional”, na którą powołuje się Kapuściński, w Salwadorze nigdy nie istniała. Aktu zgonu też nie znalazł. Kapitan ówczesnej reprezentacji, Salvador Mariona, odpowiada ironią: za sto tysięcy dolarów powiedziałby, że był na pogrzebie. Napastnik Mauricio „Pipo” Rodriguez mówi, że piłkarze nie uczestniczyli w żadnych uroczystościach. I dodaje: nie mogę powiedzieć, że to kłamstwo, ale nie mogę też powiedzieć, że to prawda.
Arias mówi wprost: Amelia nie istniała, a Kapuściński zmyślił tę historię, by lepiej sprzedać książkę. Nie ma co do tego najmniejszych wątpliwości. Ale zaznacza, że to tylko jego osobista opinia. Reporterzy Onetu dodają od siebie, że pomylona nazwa gazety jeszcze niczego nie dowodzi.
Angola, tysiąc dziewięćset siedemdziesiąty piąty. Portugalczycy odchodzą, zaczyna się wojna domowa. Kapuściński jest według portalu kapuscinski.info jednym z nielicznych zagranicznych dziennikarzy, którzy zostali. Z tych trzech miesięcy powstaje książka „Jeszcze dzień życia”. Otwiera ją Luanda jako miasto drewnianych skrzyń. Uciekający pakują w nie cały dobytek i wywożą statkami. Kapuściński mieszka w hotelu Tivoli. Potem rusza na południe, na front.
I znów są dwie wersje. Domosławski pisze, że na froncie, z żołnierzami MPLA, Kapuściński wyszedł z roli reportera i chwycił za broń. Ikonowicz, za generałem Farrusco, przyjacielem pisarza i uczestnikiem tej wojny, odpowiada: to nieprawda, jego jedyną bronią był aparat.
W dwa tysiące osiemnastym roku w Cannes pokazano animowany film „Jeszcze dzień życia” Raúla de la Fuente i Damiana Nenowa.
Na koniec klucz do tych sporów. Pamiętasz osiemdziesiąt słów na cały przewrót? Kapuściński mówił, że jego pracę zawsze można znaleźć w dwóch wersjach. Pierwsza powstaje w terenie, w depeszach. W „Jeszcze dniu życia” widać je wprost: w opowieść wplecione są teleksy z PAP. Druga wersja to książka, pisana później. Ma oddać to, co naprawdę czuł i przeżył.
Domosławski twierdzi, że pisarz rozszerzył granice reportażu daleko w stronę literatury. Kapuściński, zapytany kiedyś, czy wolno deformować bieg wydarzeń, odpowiedział według biografa, że można rozbudować rzeczywistość, ale z elementów autentycznych. Ikonowicz przytacza jego słowa o reportażu i literaturze: „To są dwa brzegi tej samej rzeki”. Krytycy przypominają, że jego książki nie mają zastrzeżeń o fikcji. A szwedzki akademik Peter Englund mówi wprost: gdy do tekstu wejdzie element fikcji, wszystko od razu staje się fikcją. Siedzisz przy stawie, między dwoma brzegami. Który jest Ci bliższy, oceń sam.
Czas wstać. Idź alejką na wschód. Następny punkt jest za stawem, około dwustu siedemdziesięciu metrów stąd, trzy, cztery minuty.
Zdjęcia
Ławka, stacja 9 ścieżki (2026)
Ławka, stacja 9 ścieżki (2026)
Fot. Marek Zdybelwszelkie prawa zastrzeżone
Początek napisu na ławce (2026)
Początek napisu na ławce (2026)
Fot. Marek Zdybelwszelkie prawa zastrzeżone
Koniec napisu na ławce z podpisem „Lapidarium VI” (2026)
Koniec napisu na ławce z podpisem „Lapidarium VI” (2026)
Fot. Marek Zdybelwszelkie prawa zastrzeżone
Panel z cytatem z „Chrystusa z karabinem na ramieniu” (2012)
Panel z cytatem z „Chrystusa z karabinem na ramieniu” (2012)
Fot. Jolanta DyrCC BY-SA 3.0źródło
Zdjęcia z trasy
Z tego miejsca (3)
W drodze do następnego punktu (1)
Najważniejsze w tym punkcie
Mapa lokalna
Otwórz na mapieNastępny punkt
