Stacja 3: Klimat peryferii
Punkt audio z trasy „Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji”
Karta PTTK 15/W/16 z 2016 roku nazywa punkt 3 „Lapidarium V – Klimat peryferii” i pyta: „Jaka atmosfera?”. Stację tworzą dwa „wersy” z jasnych betonowych płyt wpuszczonych w krawędź trawnika przy alejce, ze stalowymi literami: polski tekst grubszym pismem, pod nim angielski. Pierwszy wers: „Pińsk leżał na peryferiach, kiedyś – Polski, teraz – Europy. Może dlatego ciągle pociągają mnie peryferia świata.” Drugi, którego początek jesienią przykrywają liście, mówi o klimacie peryferii: „…czas, który płynie tam powoli, ospale, gnuśna i senna atmosfera.” Litery są jasne na jasnym tle, angielski tekst trudno przeczytać z daleka. W 1962 roku naczelny PAP Michał Hoffman zaproponował Kapuścińskiemu posadę pierwszego stałego polskiego korespondenta w Afryce: placówka od podstaw, 30 mln km² i 50 państw. Kapuściński mówił, że Reuters czy Associated Press mają korespondenta niemal w każdym kraju Afryki, a on miał obsługiwać cały kontynent. Zaczynał w Dar es Salaam; według angielskiej Wikipedii potem mieszkał w Nairobi i w Lagos, a pod koniec 1966 wrócił do Polski. Źródła różnie liczą te lata; na tej posadzie spędził prawdopodobnie około pięciu lat. Samo znalezienie działającego teleksu było trudne, a ze względów finansowych to agencja łączyła się z reporterem, nie on z nią. Zarabiał według PAP około 300 dolarów. Depesza miała budżet ok. 40 dolarów, słowo kosztowało pół dolara, więc na cały przewrót wojskowy zostawało 80 słów; dla oszczędności łączył przyimki z rzeczownikami. „W głębi serca wszyscy jesteśmy depeszowcami” – przyznał już jako uznany pisarz. Gdy znikał w głębi kontynentu, PAP obdzwaniała afrykańskie ambasady w Warszawie, aż Hoffman zakazał mu „dzikich” wypraw. Był jednym z niewielu dziennikarzy, którzy dotarli na Zanzibar tuż po obaleniu sułtana. Dalej: ok. 110 m na południowy zachód, do stacji 4 „Talent”: długa, niska belka w trawniku, prostopadle do żwirowej alejki, przed placem zabaw z kolorowymi tipi.
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji
Punkt 3 z 14 · 89 min cała trasa
Następny punkt: Stacja 4: Talent
O tym miejscu
Karta PTTK 15/W/16 z 2016 roku nazywa punkt 3 „Lapidarium V – Klimat peryferii” i pyta: „Jaka atmosfera?”. Stację tworzą dwa „wersy” z jasnych betonowych płyt wpuszczonych w krawędź trawnika przy alejce, ze stalowymi literami: polski tekst grubszym pismem, pod nim angielski. Pierwszy wers: „Pińsk leżał na peryferiach, kiedyś – Polski, teraz – Europy. Może dlatego ciągle pociągają mnie peryferia świata.” Drugi, którego początek jesienią przykrywają liście, mówi o klimacie peryferii: „…czas, który płynie tam powoli, ospale, gnuśna i senna atmosfera.” Litery są jasne na jasnym tle, angielski tekst trudno przeczytać z daleka.
W 1962 roku naczelny PAP Michał Hoffman zaproponował Kapuścińskiemu posadę pierwszego stałego polskiego korespondenta w Afryce: placówka od podstaw, 30 mln km² i 50 państw. Kapuściński mówił, że Reuters czy Associated Press mają korespondenta niemal w każdym kraju Afryki, a on miał obsługiwać cały kontynent. Zaczynał w Dar es Salaam; według angielskiej Wikipedii potem mieszkał w Nairobi i w Lagos, a pod koniec 1966 wrócił do Polski. Źródła różnie liczą te lata; na tej posadzie spędził prawdopodobnie około pięciu lat.
Samo znalezienie działającego teleksu było trudne, a ze względów finansowych to agencja łączyła się z reporterem, nie on z nią. Zarabiał według PAP około 300 dolarów. Depesza miała budżet ok. 40 dolarów, słowo kosztowało pół dolara, więc na cały przewrót wojskowy zostawało 80 słów; dla oszczędności łączył przyimki z rzeczownikami. „W głębi serca wszyscy jesteśmy depeszowcami” – przyznał już jako uznany pisarz.
Gdy znikał w głębi kontynentu, PAP obdzwaniała afrykańskie ambasady w Warszawie, aż Hoffman zakazał mu „dzikich” wypraw. Był jednym z niewielu dziennikarzy, którzy dotarli na Zanzibar tuż po obaleniu sułtana.
Dalej: ok. 110 m na południowy zachód, do stacji 4 „Talent”: długa, niska belka w trawniku, prostopadle do żwirowej alejki, przed placem zabaw z kolorowymi tipi.
Źródła
- PTTK, Turystyczno-Rekreacyjna Impreza na Orientację 15/W/16 „Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego”, oprac. Sławomir Otap, aktualność wrzesień 2016Mapa · s. / sygn.: karta PTTK, PK 3
- Napisy i położenie stacji ścieżki, zdjęcia z 14 listopada 2026, fot. M. Zdybel (odczyt)Fotografia · s. / sygn.: odczyt zdjęć z 14.11.2026, Stacja 3, Forma i stan; odczyt zdjęć z 14.11.2026, Stacja 3, Napis, wers 1; odczyt zdjęć z 14.11.2026, Stacja 3, Napis, wers 2
- Napisy i tabliczki Ścieżki Kapuścińskiego, odczyt ze zdjęć M. Zdybla, 11 listopada 2026Fotografia · s. / sygn.: Cytat o Pińsku
- Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego otwarta, naszemiasto.pl, 2010Strona internetowa · s. / sygn.: cytaty z paneli ścieżki
- dzieje.pl, PAP, Kapuscinski i teleksStrona internetowa · s. / sygn.: sekcja o pracy w PAP; artykuł PAP; tekst PAP z 22.03.2010; cytat z Granty
- Interview by Bill Buford (Granta), kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: wywiad dla „Granty”, odpowiedź o pracy w agencji
- dzieje.pl, PAP, Kapuscinski pierwsza podroz do AfrykiStrona internetowa · s. / sygn.: biogram PAP
- Wikipedia (en): „Ryszard Kapuściński”, wersja 1376389378 z 2026-09-23Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja Life and career
- Ryszard Kapuściński – A Literary Portrait, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: sekcja Africa
- John Ryle, Guardian, 2001 (Shadow of the Sun review)Strona internetowa · s. / sygn.: recenzja Geoffa Dyera w Guardianie; recenzja
- Wikipedia (en): „Another Day of Life”, wersja 1377873630 z 2026-10-01Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja Summary
- Jeszcze dzien zycia - streszczenie i opracowanie, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: Język i forma reportażu
- Heban - streszczenie i opracowanie, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: streszczenie
Transkrypcja
Spójrz na krawędź trawnika przy alejce. Wpuszczono w nią jasne betonowe płyty ze stalowymi literami. Układają się w dwa wersy, w kilku rzędach. Na górze polski tekst, grubszym pismem, pod nim cieńszy angielski. Litery są jasne na jasnym tle, więc się pochyl. Pierwszy wers brzmi: „Pińsk leżał na peryferiach, kiedyś – Polski, teraz – Europy. Może dlatego ciągle pociągają mnie peryferia świata”.
Karta turystyczna PTTK nazywa ten punkt „Lapidarium piąte. Klimat peryferii”. I zadaje krótkie pytanie: jaka atmosfera? Odpowiedź leży obok, w drugim wersie. Mówi o klimacie peryferii, ale jesienią jego początek przykrywają liście. Dalej czytamy: „czas, który płynie tam powoli, ospale, gnuśna i senna atmosfera”.
O samym Pińsku była mowa przy poprzedniej stacji. Sam pisał ostrożnie: może dlatego ciągle pociągają go peryferia świata. Pójdziemy więc za nim. Do Afryki.
W tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym drugim roku naczelny Polskiej Agencji Prasowej, Michał Hoffman, złożył mu propozycję. Posada pierwszego stałego polskiego korespondenta w Afryce. Placówkę trzeba było zorganizować od podstaw. Kapuściński ją przyjął.
Teraz skala. Jeden człowiek miał sam obsługiwać trzydzieści milionów kilometrów kwadratowych. I pięćdziesiąt państw. Kapuściński porównywał to z wielkimi agencjami. Reuters czy Associated Press miały korespondenta niemal w każdym afrykańskim kraju. On, pracując dla Polski, miał być korespondentem na cały kontynent.
Dlaczego się zgodził? Tłumaczył to tak: „Podjąłem tę pracę, bo wiedziałem, że w ten sposób więcej zobaczę, spotkam więcej ludzi”. Najemnik, rewolucjonista czy generał nie traci czasu na wysłannika nieznanej gazety. Ale dziennikarzowi, który obsługuje cały kraj, może udzielić wywiadu.
Zaczynał w Dar es Salaam. Według angielskiej Wikipedii potem mieszkał w Nairobi, skąd jeździł do innych krajów Afryki. Później jeszcze w Lagos. Źródła różnie liczą te lata. Bezpiecznie powiedzieć tyle: na tej posadzie spędził około pięciu lat.
Jeszcze w Dar es Salaam usłyszał, że Uganda lada chwila ogłosi niepodległość. Ruszył więc z przyjacielem, Leo, do Kampali. Przez Serengeti. Bez map. Tak opowiada to jego afrykańska książka, a my znamy tę scenę z recenzji.
Jak wyglądała ta praca od środka? Samo znalezienie w Afryce działającego teleksu było trudne. A gdy już się udało, to nie on łączył się z krajem. Ze względów finansowych to agencja łączyła się z nim. Dla reportera oznaczało to długie godziny czekania na połączenie.
Pieniądze? Według PAP zarabiał około trzystu dolarów. Jak na polskie warunki, fortuna. Jak na kogoś, kto podróżuje po Afryce, niewiele.
A teraz rzecz, którą opowiesz znajomym. Jedna depesza miała budżet około czterdziestu dolarów. Przesłanie jednego słowa kosztowało pół dolara. Policz sam. Zostawało najwyżej osiemdziesiąt słów. W osiemdziesięciu słowach trzeba było opisać cały przewrót wojskowy. Dla oszczędności łączył więc przyimki z rzeczownikami. Tak wychodziło taniej.
Kapuściński powtarzał, że właśnie tak uczył się operowania skrótem. I zwięzłości. Już jako uznany pisarz przyznał: „W głębi serca wszyscy jesteśmy depeszowcami”. Po latach wplótł depesze teleksowe wymieniane z agencją w narrację książki o Angoli, „Jeszcze dzień życia”. Suchy komunikat zderza się w niej z tym, co reporter widzi na miejscu.
Narrator przy tej jednej stacji zużył już więcej słów, niż reporter miał na cały przewrót. I wcale nie skończył.
Zwięzłe depesze nie znaczyły, że siedział w jednym miejscu. Czasem znikał w głębi kontynentu. Wtedy PAP obdzwaniała w Warszawie afrykańskie ambasady. Pytała, czy nie pojawił się u nich polski reporter. Po kolejnej takiej przygodzie Hoffman oficjalnie zakazał mu „dzikich” wypraw. Był też jednym z niewielu dziennikarzy na świecie, którzy dotarli na Zanzibar tuż po obaleniu sułtana.
Pamiętasz drugi wers, o czasie, który na peryferiach płynie powoli? W jednym z reportaży Kapuściński jedzie autobusem do Kumasi. Autobus nie odjeżdża o żadnej godzinie. Odjeżdża, kiedy się zapełni. Kapuściński wyprowadza z tego myśl, że afrykański czas tworzą ludzie i wydarzenia, a nie zegar.
Idź dalej alejką na południowy zachód, około stu dziesięciu metrów. To półtorej minuty. Następna stacja nazywa się „Talent”. To długa, niska belka z jasnego betonu. Leży płasko w trawie, prostopadle do żwirowej alejki. Za nią zobaczysz plac zabaw z kolorowymi namiotami tipi.
Zdjęcia
Płyta „Pińsk leżał na peryferiach…” w chodniku ścieżki (2026)
Płyta „Pińsk leżał na peryferiach…” w chodniku ścieżki (2026)
Fot. Marek Zdybelwszelkie prawa zastrzeżone
Zdjęcia z trasy
Z tego miejsca (8)
Najważniejsze w tym punkcie
Mapa lokalna
Otwórz na mapieNastępny punkt
