Stacja 2: Pińsk
Punkt audio z trasy „Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji”
Karta PTTK z 2016 roku nazywa stację 2 „Lapidarium II – Pińsk”. W listopadzie 2026 autor przewodnika zapisał napis stacji tak: „O każdej drodze lubię myśleć, że jest ona drogą bez końca, że biegnie dookoła świata. A wzięło się to stąd, że z mojego Pińska można było łódką dotrzeć do wszystkich oceanów. Wyruszając z małego Pińska, można opłynąć cały świat”. Ryszard Kapuściński urodził się 4 marca 1932 roku w Pińsku na Polesiu, dziś na Białorusi, w drewnianym domu przy ul. Błotnej 43. Pińsk leży nad Piną, u jej ujścia do Prypeci; miasto liczyło wtedy ok. 35 tys. mieszkańców, w 73% Żydów. Wrzesień 1939 zastał go z matką i siostrą na wakacjach na wsi; biografie podają różne miejsca (Pawłów albo Rejowiec). Po wkroczeniu Armii Czerwonej chodził do sowieckiej szkoły. Rodzina wyjechała z Pińska w 1940 albo w 1941 roku – źródła się różnią. W „Lapidarium” opisał wojenną zimę i 400 kostek mydła sprzedawanych po złotówce. Pińsk znalazł się w ZSRR, za nową granicą. Datę pierwszego powrotu źródła podają różnie: połowa lat 70., 1979 albo 1990. Później, jak mówił, mógł tam jechać, kiedy miał czas; w 1997 roku zastał dom przy Błotnej półzrujnowany, wizytę z 30 czerwca 1997 opisał w „Lapidarium IV”, a ostatni raz był tam w lipcu 1999. Dalej: ok. 140 m na południowy zachód, do stacji 3 „Klimat peryferii”. Najpierw po lewej różowy głaz z tabliczką „Pomnik przyrody”, naprzeciw niego, po prawej, betonowe płyty na krawędzi trawnika.
Ścieżka Kapuścińskiego: 14 stacji
Punkt 2 z 14 · 89 min cała trasa
Następny punkt: Stacja 3: Klimat peryferii
O tym miejscu
Karta PTTK z 2016 roku nazywa stację 2 „Lapidarium II – Pińsk”. W listopadzie 2026 autor przewodnika zapisał napis stacji tak: „O każdej drodze lubię myśleć, że jest ona drogą bez końca, że biegnie dookoła świata. A wzięło się to stąd, że z mojego Pińska można było łódką dotrzeć do wszystkich oceanów. Wyruszając z małego Pińska, można opłynąć cały świat”.
Ryszard Kapuściński urodził się 4 marca 1932 roku w Pińsku na Polesiu, dziś na Białorusi, w drewnianym domu przy ul. Błotnej 43. Pińsk leży nad Piną, u jej ujścia do Prypeci; miasto liczyło wtedy ok. 35 tys. mieszkańców, w 73% Żydów.
Wrzesień 1939 zastał go z matką i siostrą na wakacjach na wsi; biografie podają różne miejsca (Pawłów albo Rejowiec). Po wkroczeniu Armii Czerwonej chodził do sowieckiej szkoły. Rodzina wyjechała z Pińska w 1940 albo w 1941 roku – źródła się różnią. W „Lapidarium” opisał wojenną zimę i 400 kostek mydła sprzedawanych po złotówce.
Pińsk znalazł się w ZSRR, za nową granicą. Datę pierwszego powrotu źródła podają różnie: połowa lat 70., 1979 albo 1990. Później, jak mówił, mógł tam jechać, kiedy miał czas; w 1997 roku zastał dom przy Błotnej półzrujnowany, wizytę z 30 czerwca 1997 opisał w „Lapidarium IV”, a ostatni raz był tam w lipcu 1999.
Dalej: ok. 140 m na południowy zachód, do stacji 3 „Klimat peryferii”. Najpierw po lewej różowy głaz z tabliczką „Pomnik przyrody”, naprzeciw niego, po prawej, betonowe płyty na krawędzi trawnika.
Źródła
- PTTK, Turystyczno-Rekreacyjna Impreza na Orientację 15/W/16 „Ścieżka Ryszarda Kapuścińskiego”, oprac. Sławomir Otap, aktualność wrzesień 2016Mapa · s. / sygn.: karta PTTK, PK 2
- Karta terenowa autora, przejście ścieżki 14 listopada 2026, M. ZdybelInne · s. / sygn.: karta terenowa, uzupełnienia z 15.11.2026, Stacja 2
- Karta terenowa autora, przejścia trasy 8 i 11 listopada 2026, M. ZdybelInne · s. / sygn.: Punkt 2
- Wikipedia (pl): „Ryszard Kapuściński”, wersja 80717347 z 2026-09-13Strona internetowa · s. / sygn.: wstęp
- Kapuscinski and Pinsk, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: początek tekstu; sekcja o Pińsku w twórczości; sekcja o ucieczce; sekcja o granicach; sekcja Lapidarium IV
- A Report from Pińsk - kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: sekcja o Błotnej 43; początek relacji; sekcja „Summer 1939”; sekcja o dzieciństwie; sekcja Błotna 43; relacja z podróży; sekcja Błotna 43, blokowy cytat
- Wikipedia (pl): „Pińsk”, wersja 79551244 z 2026-04-14Strona internetowa · s. / sygn.: wstęp hasła
- Ryszard Kapuściński – A Literary Portrait, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: sekcja o dzieciństwie; cytat z Mariusza Szczygła
- I Always Sought My Home - I Sought Pinsk (T. Chwagina), kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: cytat z „Imperium”; wywiad z Łopieńską; wywiad Łopieńskiej, odpowiedź o dzieciństwie w Pińsku; tekst Chwaginy; wywiad Łopieńskiej; relacja z wizyty w Pińsku; relacja z wizyty w Pińsku (cytat Bodegårda); sekcja o powrotach
- Wikipedia (en): „Ryszard Kapuściński”, wersja 1376389378 z 2026-09-23Strona internetowa · s. / sygn.: sekcja Biography
- From Pinsk to the End of the World, kapuscinski.infoStrona internetowa · s. / sygn.: wspomnienie Kapuścińskiego
- Wikipedia (pl): „Imperium (książka)”, wersja 80962822 z 2026-10-13Strona internetowa · s. / sygn.: część pierwsza
Transkrypcja
Stoisz przy stacji drugiej. Karta turystyczna PTTK nazywa ją „Lapidarium drugie. Pińsk”. Przeczytaj napis przed sobą. Autor przewodnika zapisał go jesienią dwa tysiące dwudziestego szóstego roku tak: „O każdej drodze lubię myśleć, że jest ona drogą bez końca, że biegnie dookoła świata. A wzięło się to stąd, że z mojego Pińska można było łódką dotrzeć do wszystkich oceanów. Wyruszając z małego Pińska, można opłynąć cały świat”.
Karta PTTK pytała turystów właśnie o to: gdzie można było dotrzeć łódką z Pińska? Odpowiedź masz w napisie.
Narrator też lubi myśleć, że każda droga jest bez końca. Jego zwykle kończy się na najbliższej ławce.
Ta łódka nie jest przenośnią. Pińsk to miasto i port rzeczny na Polesiu. Leży nad rzeką Piną, tam, gdzie wpada ona do Prypeci. Kapuściński pamiętał, że Pińsk jego dzieciństwa miał port i stocznię.
W relacji z późniejszej wyprawy do Pińska czytamy, że przed wojną na targ za mostem przypływali chłopi. Wąskimi łodziami przywozili ryby, miód, skóry i drewno. Tak wyglądał świat, z którego droga prowadziła do oceanów.
Urodził się tam czwartego marca tysiąc dziewięćset trzydziestego drugiego roku. Dziś to Białoruś. Urodził się przy ulicy Błotnej, w drewnianym domu. Rodzice wynajmowali w nim skromny pokój na piętrze. Własnego domu w Pińsku nie mieli. Kilka razy zmieniali mieszkanie.
Miasto liczyło wtedy około trzydziestu pięciu tysięcy mieszkańców. Siedemdziesiąt trzy procent stanowili Żydzi. Polacy byli mniejszością. Kapuściński mówił o sobie w wywiadzie, że urodził się jako dziecko osadników.
Potem przyszedł wrzesień tysiąc dziewięćset trzydziestego dziewiątego roku. Zastał chłopca z matką i siostrą na wakacjach na wsi. Gdzie dokładnie, tego biografie nie podają zgodnie. Jedna wymienia Pawłów, inna Rejowiec na Lubelszczyźnie. Jedno jest pewne: trzeba było wracać do Pińska. W jednym ze swoich wspomnień opisał, jak szedł z siostrą obok wozu wyścielonego sianem. Na wozie, na płóciennym prześcieradle, leżał dziadek.
Do Pińska wkroczyła Armia Czerwona. Chłopiec poszedł do sowieckiej szkoły. W „Imperium” zapisał, że lekcję przerywał czasem strzał armaty. Od Pińska w tamtym czasie ta książka się zaczyna.
Kiedy rodzina wyjechała z Pińska, źródła też podają różnie. Jedne mówią o tysiąc dziewięćset czterdziestym roku, inne o czterdziestym pierwszym. Według wersji z czterdziestego roku matka z dziećmi uciekła najpierw furmanką, potem pociągiem do Lwowa, a dalej do Przemyśla. Jest w tej relacji szczegół, który zostaje w pamięci. Chłopiec podobno jechał wtedy pierwszy raz pociągiem. A tramwaj zobaczył pierwszy raz potem, w Warszawie.
Ciekawostka z tych lat jest gorzka. W „Lapidarium” opisał wojenną zimę. Dziesięcioletni chłopiec nie miał butów. Żeby zarobić na drewniaki, musiał sprzedać czterysta kostek mydła, po złotówce za sztukę. Mówił potem w wywiadach, że dla tych, którzy przeżyli wojnę, ona nigdy definitywnie się nie kończy.
Po wojnie przesunięto granice. Pińsk znalazł się w sowieckiej Białorusi. Rodzinne miasto stało się dla niego obcym krajem. Mówił, że przez trzydzieści pięć lat nie mógł tam pojechać. Do Moskwy, Samarkandy i Taszkentu mógł. Do miejsca urodzenia nie.
Kiedy wrócił tam pierwszy raz, źródła podają różnie. Raz sam mówił, że wpuszczono go w połowie lat siedemdziesiątych. Inne źródła podają tysiąc dziewięćset siedemdziesiąty dziewiąty rok. Według tej drugiej wersji jechał cały dzień autobusem z Mińska. Jest i trzecia. W jednym ze wspomnień sam nazwał pierwszą od pięćdziesięciu lat podróżą do krainy dzieciństwa wyjazd z tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego roku. Przywiózł z niej łapcie z wierzbowej kory.
Później, jak sam mówił, mógł jechać do Pińska, kiedy tylko miał czas.
W tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym siódmym zastał dom przy Błotnej półzrujnowany, po gruzach chodziły koty. Wizytę z trzydziestego czerwca tego roku opisał w „Lapidarium czwartym”. Napisał, że Pińsk jest dla niego trzema różnymi miastami naraz.
Jest też scena pod tym domem, zapisana w jednej z relacji z jego pińskich wizyt. Przechodząca kobieta zapytała go, na co się tak gapi. Odpowiedział: „Tu się urodziłem”.
Ostatni raz był w Pińsku w lipcu tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego dziewiątego roku, z ekipą telewizji, która kręciła o nim film. A przez całe życie powtarzał jedno zdanie: „Zawsze szukałem domu. Szukałem Pińska”.
Teraz idź dalej alejką na południowy zachód. Do stacji trzeciej jest około stu czterdziestu metrów, niecałe dwie minuty. Najpierw miniesz po lewej duży różowy głaz z zieloną tabliczką „Pomnik przyrody”. Płyty stacji leżą naprzeciw niego, po prawej stronie alejki, na krawędzi trawnika. Następna stacja nazywa się „Klimat peryferii”.
Zdjęcia
Stacja 2 od strony ul.
Stacja 2 od strony ul. Wawelskiej: betonowe płyty przy alejce (2012)
Fot. Jolanta DyrCC BY-SA 3.0źródło
Stacja 2 ścieżki krótko po otwarciu (2010)
Stacja 2 ścieżki krótko po otwarciu (2010)
Fot. Marek MCC BY-SA 3.0źródło
Zdjęcia z trasy
Z tego miejsca (2)
W drodze do następnego punktu (5)
Najważniejsze w tym punkcie
Mapa lokalna
Otwórz na mapieNastępny punkt
